Als de VS en China niet oppassen lopen zij in de val van Thucydides.
Graham Allison is een beroemd expert. Binnenkort horen we weer van hem als het vijftig jaar geleden is dat de Cubaanse raketcrisis wordt herdacht.
Veiligheidsdeskundigen en beleidswetenschappers roemen zijn boek Essence of Decision, - al veertig jaar de bijbel voor studenten die crisisbesluitvorming analyseren. Het is een standaardwerk voor tienduizenden beleidswetenschappers.
De Cubaanse raketcrisis (rond 1 november 1962) deed de wereld de adem inhouden omdat de gevreesde atoomoorlog tussen de VS en de Sovjet unie onvermijdelijk leek, nadat de Russen atoomraketten op Cuba hadden opgesteld en de VS gedreigd hadden dat desnoods met geweld te zullen verhinderen. Om één minuut voor twaalf wendden de kemphanen de frontale botsing af, omdat ze beseften dat een armageddon erger zou zijn dan een smadelijke aftocht. Er moest alleen een modus gevonden worden om die aftocht met zo min mogelijk gezichtsverlies te construeren.
Allison bedacht drie 'lenzen' om verloop en afloop van de Cubacrisis te verklaren. Je kon de gebeurtenissen proberen te verklaren vanuit het idee dat de VS en de Sovjetunie nuchter en rationeel schaakten. Je kon ook kijken of de uitkomst verklaarbaar was als je er de logica van een overheidsorganisatie op losliet, waarin tal van beslissingen op basis van routine en vaste procedures worden genomen. Of je kon de uitkomst proberen te zien als resultaat van een onderhandelingsspel tussen politieke leiders, met alle menselijke middelen en tekortkomingen van dien. Allisons 'lens'-benadering maakte school, elk perspectief fileerde de werkelijkheid op zijn eigen manier en de optelsom gaf de diepte die elke lens apart miste.
Het gezag dat Graham Allison met zijn terugblikken heeft verworven, is ook regelmatig ingezet om vooruit te kijken. Een van zijn bekendere voorspellingen: op 21 april 2007 deed hij Amerika opschrikken met de uitspraak dat er 'meer dan vijftig procent kans was' dat een terrorist binnen tien jaar een atoomwapen in een Amerikaanse stad zou laten ontploffen. Anders gezegd: meer kans dat het wel dan dat het niet zal gebeuren. Een gewaagde voorspelling, maar ja, hij kwam uit de mond van Allison.
Afgelopen week wijdde Allison zijn brein aan wat hij nu de meest dramatische ontwikkeling van de komende decaden noemt: de weergaloze opkomst van China als supermacht en de vrees van de VS voor de gevolgen daarvan. 'Binnen een generatie is een staat met een nationaal product dat kleiner was dan dat van Spanje de tweede economie ter wereld geworden,' aldus Allison, 'never has a nation moved so far, so fast, up the dimensions of power.'
Dat kán niet zonder gevolgen blijven, en als de VS en China niet oppassen, lopen zij in de val van Thucydides. Die zag tweeënhalf millennium geleden het opkomende Athene en het tanende Sparta na een fataal proces van rise and fear oorlogvoeren en beide ten onder gaan. Sinds het jaar 1500 is het volgens Allison nog vijftien keer gebeurd dat een opkomend 'Athene' en een vrezend 'Sparta' elkaar kruisten. In elf van de vijftien gevallen liep dat uit op een grote oorlog. Deze keer verbindt Allison daar niet de conclusie aan dat er dus pakweg 73 procent kans is dat de VS en China oorlog gaan voeren, maar de wereld is gewaarschuwd. De VS doet er goed aan China enige ruim te te geven, het hoeft maar naar zijn eigen geschiedenis te kijken om te zien hoe het zelf honderd jaar geleden zijn groeiende macht omzette in beheersing van een heel continent.
China zegt niets kwaads in de zin te hebben, maar is wel bezig zijn vlaggetjes uit te zetten op onbewoonde eilandjes in aangrenzende zeeën. Het geeft nu al twintig jaar lang elk jaar tien tot dertien procent meer uit aan defensie. Obama kondigde vorig jaar aan veel minder geld aan defensie te gaan besteden, nu nog altijd vijf keer zoveel als China trouwens, maar hij verzekerde de natie en de Aziatische bondgenoten dat dat niet ten koste van de Stille Oceaan zal gaan. In juni werd bekend dat - goodbye Europe - over een paar jaar het grootste deel van de Amerikaanse marine in de Pacific zal rondvaren. Grote plannen voor een Air-Sea Battle, vanuit de Stille Oceaan te voeren om China onder de duim te houden, circuleren in het Pentagon. Advies van Allison: niet doen, de VS moeten gauw praten met China, anders wacht ons het scenario van Thucydides.
