Een derde jaar Uruzgan

Nederland moet besluiten of de missie naar Afghanistan na augustus 2008 wordt voortgezet of niet. Ten opzichte van het vorige kabinet heeft Balkenende-4 de deur naar verlenging iets verder opengezet. Balkenende-3 gaf signalen af dat het bij twee jaar zou blijven. Maar in april kreeg de Tweede Kamer een zgn. 'stand-van-zaken-brief' waarin deze positie werd verlaten. We lazen: 'Of, en zo ja hoe, Nederland daarna blijft bijdragen aan ISAF zal door de Ministerraad in de zomer worden besloten. Uw kamer zal daarover worden geinformeerd'. Die zin, ook wel het Gulfstream-accoord genoemd, omdat de drie ministers (Verhagen, Van Middelkoop en Koenders) hem terug in het vliegtuig na een bliksembezoek aan Afghanistan hadden bedacht, is om verschillende redenen interessant.

In de eerste plaats staat er in dat de ministerraad, niet de Tweede Kamer dus, besluit. Herinnert u zich nog hoe de premier begin 2006 goochelde met besluiten, voornemens tot besluiten, en voorlopige besluiten om naar Uruzgan te gaan? Dat zou nooit meer gebeuren, de kamer zou serieus worden genomen. En zo kwam in het regeeraccoord de toezegging: 'het zgn Toetsingskader is leidraad bij de besluitvorming, waarbij parlementaire instemming is verzekerd'. Instemming, dus geen informeren. Door het parlement, niet door 'uw kamer'. Ook de Eerste Kamer mag volgens het regeerakkoord meebeslissen. De stand-van-zakenbrief doet het parlement kortom op twee punten tekort.

In de tweede plaats schrijft de brief dat het niet per se om een verlenging in Uruzgan hoeft te gaan, het gaat om een bijdrage aan ISAF. Een ruil behoort dus tot de mogelijkheden, al staan andere landen echt niet te trappelen om de moeilijke provincie over te nemen. Toch maar even vermelden, want de Navo afbellen en met de staart tussen de benen afdruipen uit Afghanistan hoeft dus niet. Die mogelijkheid zou bovendien het voordeel bieden dat een deel van de investering in de operatie niet na twee jaar hoeft te worden afgeschreven. Geld speelt een rol, want helaas is het nog steeds zo dat de deelnemers zelf voor de kosten opdraaien. De thuisblijvers betalen niet mee. Voor sommigen is dat al een reden om te zeggen dat Nederland het hard moet spelen en 'nee' moet zeggen tegen verlenging.

Maar, ten derde, de belangrijkste vraag is natuurlijk toch de missie in Uruzgan succesvol genoeg is om een langer verblijf te rechtvaardigen. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat er weinig vooruitgang is. Niet alleen de wederopbouw komt moeizaam van de grond, zelfs de veiligheid in Uruzgan is nauwelijks verbeterd. Sterker: volgens het Internationale Rode Kruis verslechtert de humanitaire situatie met het jaar. De recente VN-rapportages van Ban Ki-Moon spreekt over een verdubbeling van het aantal aanslagen, een verdriedubeling van het aantal zelfmoordaanslagen, geen succes op het gebied van wapeninzameling, falen van pogingen om tot accoorden met lokale stamhoofden te komen, en een opstand die 'is versterkt door haar strategische successen'. De NAVO (belast met de ISAF-missie) vecht tegen zichzelf omdat het aantal burgerslachtoffers door luchtoperaties aanzienlijk is. Het zijn niet louter 'vergissingen' die hieraan ten grondslag liggen, ook militaire verschillen van inzicht in how to handle en keiharde, nog altijd gescheiden van ISAF plaatsvindende Amerikaanse operaties bederven het imago.

Maar nu mijn pleidooi. Ondanks alles vind ik dat Nederland tegen de NAVO kan zeggen dat het nog een extra jaar in Uruzgan kan blijven. Vertrekken zonder vervanging is geen optie, om het economisch te zeggen kapitaalvernietiging. Maar ook humanitaire 'vernietiging' en dat is ernstiger. De inktvlekstrategie werkt tergend langzaam, maar er zijn wat dat betreft twee jaar geleden geen valse verwachtingen gewekt. Misschien wel ten aanzien van het 'vecht' karakter van de missie: er moet (steeds) meer veiligheid worden bevochten om steeds minder wederopbouw te kunnen realiseren. We moeten ons er niet voor schamen toe te geven dat de missie-Afghanistan ook een veiligheidsbelang dient, ook al hoort de gemiddelde Nederlander liever dat wij er vooral voor een ontwikkelingsmissie zitten. Aan het extra derde jaar moeten voorwaarden gesteld worden. Eén: er moet een NAVO-partner gevonden worden die door Nederland kan worden ingewerkt om in 2009 de missie van Nederland over te nemen. Twee: er moet een accoord binnen de NAVO komen, en met de VS, over de grenzen van het militaire optreden. Dit moet in meerdere oplossingen resulteren: voor het probleem van burgerdoden, het bestrijden van de narcotica-economie, het 'omgangsrecht' met Talibanleiders of hun cobelligerenten (liquideren of ermee onderhandelen?), een eensgezinde benadering van de 'hearts and minds'-strategie. Meer financiele solidariteit van de NAVO zou mooi meegenomen zijn, maar kan geen hard punt zijn: Afghanistan is nu eenmaal geen klassieke verdedigingsmissie van het bondgenootschap maar, oneerbiedig gezegd, een leger des heilsmissie. En last but not least, drie: Tarin Kowt en Deh Rahwood kunnen misschien niet in twee jaar van achterstandsgebieden worden omgetoverd in prachtwijken, maar de vooruitgang moet over op 1 augustus 2009 zichtbaar zijn.

Wat is het voordeel van het derde jaar? Nederland geeft de NAVO ruim tijd voor een opvolger te zorgen, geeft anderen een ruime inlooptijd, en dit kabinet houdt twee jaar over om ook een ander beleidsdoel (missies in Afrika) te realiseren.