Een eerste analyse: goed gecoördineerde, onmiddellijke wraak

Elk commentaar op de aanslagen in Brussel kan niet anders dan beginnen met ‘we weten het natuurlijk nog niet zeker of, maar…’. Toch geeft Ko Colijn hier alvast een eerste analyse.

De ene deskundige zal zeggen dat je het in de historische context moet zien, de ander zal de voedingsbodemtheorie (i.c. het Molenbeekmilieu) van stal halen, de volgende zal geduldig zeggen dat het conflict in Syrië eerst moet worden opgelost, waarna weer een ander zal zeggen dat de samenwerking tussen Europese landen beter moet en de inlichtingendiensten steken hebben laten vallen. Om met de onvermijdelijke afsluiter ‘100 procent veiligheid valt helaas niet te garanderen’ deskundig te besluiten.

Maar wat is er vanaf de zijlijn nu verder al over te zeggen?

• De aanslagen waren gecoördineerd, want twee afzonderlijke aanslagen, dat zou te toevallig zijn. Dit wijst op degelijke voorbereiding. Te concluderen dat ze ‘dus’ al lang op de plank lagen en ‘dus’ niet met de recente arrestatie van Salah Abdeslam te maken hadden, is te kort door de bocht. Het scenario voor de aanslagen kon klaar liggen voor het geval dat, en Abdeslam wist misschien dat het zou gebeuren als. Misschien heeft hij wel tijd gekocht met zijn suggestie dat hij coöperatief zou zijn, en is hij daarom de eerste dagen na zijn arrestatie niet maximaal onder druk gezet om eventuele vervolgscenario’s prijs te geven.
   
• Premier Michel heeft gezegd dat hij een verband vermoedt tussen de arrestatie van Abdeslam op 18 maart en de aanslagen nu. Dan is het ook zo, want een premier kan zich vlak na zulke aanslagen geen speculaties veroorloven. Maar dat zou inhouden dat de verantwoordelijke terreurorganisatie (aannemende dat het IS is) in staat is tot het in militaire kringen bekende begrip ‘escalatiedominantie’: het direct kunnen beantwoorden in overtreffende zin van een geslaagde contraterreuractie (oftewel de arrestatie van een terrorist). Dat is nogal uniek, alleen de PKK pleegt zo Turkije direct te antwoorden. Al Qaeda deed dat niet of kon dat niet: de vangst van Osama Bin Laden werd beantwoord met dreigende retoriek, maar tot onmiddellijke wraak was de organisatie niet in staat.
   
• ‘Wij zijn met meer,’ waren de slotwoorden van Mark Rutte in de Tweede Kamer, die overigens deze keer niet het woord ‘oorlog’ gebruikte, maar ‘moord met voorbedachte rade’. Wij zijn met meer? Numeriek is dat geen nieuwe boodschap. Het gaat om ‘meer’ wat betreft de kracht van de waarden en van de boodschap die de Europese samenlevingen willen blijven verkondigen: die van de vrije en open rechtstaat die kwetsbaar is maar zich verdedigt met kwaliteit, niet met aantallen. Waar 100 procent veiligheid helaas niet valt te garanderen.