Een einde aan de Europese integratie? Kanttekeningen bij het staatscentrisch paradigma in het integratiedebat

Hoe bestendig is het Europese integratieproces? In de twijfel hierover wordt vaak verwezen naar de sterke - en, zo wordt gesteld, aan kracht winnende - intergouvernementele aspecten van dit proces. Nog immer beheerst door de (grote) lidstaten, ontbreekt het de Europese Unie aan een effectief centraal gezag, waardoor de integratie een voortdurend risico van stilstand en terugval loopt. Deze redenering, die kenmerkend is voor het huidige debat over de komende uitbreiding van de EU en de noodzaak tot vaststelling van haar politieke finaliteit, is geënt op het staatscentrisch paradigma van de integratie. Volgens deze opvatting zal het integratieproces pas vervolmaakt zijn bij de vestiging van een supranationale staatsstructuur op Europees niveau. Maar omwille van zelfbehoud zullen de lidstaten een dergelijke evolutie trachten te voorkomen.

Dit paradigma wordt in deze notitie aan de hand van een viertal mogelijke ?einden? van de Europese integratie kritisch besproken. Daarbij wordt de stelling betrokken dat het integratieproces zijn kracht ontleent aan een dynamisch samenspel van intergouvernementele en supranationale elementen. Bezien vanuit dit perspectief is de Unie krachtiger en robuuster dan op grond van een staatscentrisch perspectief wordt verondersteld. De implicatie hiervan is bovenal dat pogingen tot radicale institutionele c.q. constitutionele hervorming van de EU eerder kwaad dan goed zullen doen.

Deze notitie is een bewerkte versie van zijn oratie.