Een grotere onthulling dan alle Wikileaks bij elkaar

In de memoires Without Hesitation onthult generaal Hugh Shelton, baas van de Joint Chiefs in de jaren negentig, dat de VS maandenlang niet in staat is geweest kernwapens af te vuren. De president van de Verenigde Staten van Amerika draagt permanent een schijfje op zijn lijf waarop de codes staan waarmee een koffertje kan worden geopend. Dat schijfje heet de Biscuit. Het koffertje wordt altijd meegedragen door de Bag Man, een soort lijfwacht die de president als een schaduw volgt. Het koffertje heet The Football. Waarom heet het zo? Omdat in het koffertje een plan zit voor een aanval met kernwapens. Dat plan werd ooit, in de jaren vijftig, toen er nog tamelijk luchtig over de atoomoorlog als een nieuwe tak van sport werd gedacht, de Dropkick genoemd.

Als de president, opperbevelhebber van de strijdkrachten, besloten heeft kernwapens in te zetten, opent de Bag Man het koffertje. En worden er in seconden tijd Emergency Action Messages verstuurd naar commandanten van atoombases. Hoewel de kans klein is dat ze vals zijn, worden ze na aankomst geverifieerd door ze te vergelijken met codes die op de bases in een kluis liggen. Dit gebeurt altijd door twee personen, want in de hele bevelsketen geldt de two-person rule: niemand mag in zijn eentje een besluit over leven en dood nemen. Zodra is vastgesteld dat de release codes werkelijk van de president komen, gaan (weer) twee man naar de no-lone zone, waar de atoomwapens liggen. Dan worden de PAL's ontgrendeld - Permissive Action Links, die met het cijferslot van een fiets te vergelijken zijn - en kan het wapen worden afgeschoten.

Op raketbases moet het min of meer zo toegaan, daar ligt het eigenlijk nog vrij simpel. Vliegtuigen kunnen ook kernwapens afwerpen. Daar is het iets ingewikkelder, omdat de piloot niet helemaal vergelijkbaar is met de commandant van een raketbasis: eenmaal in de lucht is hij 'fysiek autonoom' en zou hij met een geactiveerd kernwapen zijn eigen gang kunnen gaan. Het is niet duidelijk of hij in de eenentwintigste eeuw elektronisch nog kan worden gestopt.

- Misschien zetten vijanden van de VS hun kernwapens nu wel op scherp

De commandant van een nucleaire onderzeeër, geladen met atoomraketten en niet zelden wachtend en wakend onder het poolijs, heeft weer een ander probleem. Hij is soms zo diep onder water en daarom moeilijk bereikbaar, dat hij vermoedelijk korte boodschappen krijgt en misschien zelfs op eigen houtje tot het afvuren van een atoomraket kan besluiten. Dat is niet bekend, maar in het onzalige scenario dat het Witte Huis reeds is vernietigd in een First Strike, de president op apegapen ligt en geen Emergency Action Message meer zou kunnen versturen, zou de vergeldingsklap alsnog plaats kunnen vinden bij zo'n noodbevoegdheid.

Als we generaal Shelton moeten geloven, bestaat die sluiproute niet. Alles staat of valt met de broekzak van de president en het schijfje waarmee hij de bevelsketen opent. 'This is the one point in the system where there is no back up, and it failed,' schrijft hij in Without Hesitation. 'Zonder (de autorisatiecodes van de president) doet het er niet toe of we duizend raketten klaar hebben staan, we zouden niet in staat zijn om een vergeldingsaanval uit te voeren.' Dit is een grotere onthulling van Shelton dan alle Wikileaks bij elkaar, want als dat waar is, zou een vijand van de VS erdoor verleid kunnen worden die eerste klap maar eens te proberen. Als het lukt de broekzak van de president te raken, is een antwoord immers uitgesloten.

Het dilemma van Shelton is dat hij zich eigenlijk de leugen noch de waarheid kan permitteren. Schrijft hij dat de bevoegdheid van de president te omzeilen is, dan klapt hij ook onvergeeflijk uit de school en geeft hij toe dat iedere commandant desnoods in een dronken bui aan de kernoorlog kan beginnen.

Los van dat zorgwekkende feit zou die onthulling de wereld een stuk onveiliger maken. Vijanden van de VS, tot nu toe wellicht vertrouwend op het solide verstand van de Amerikaanse president, zouden ineens reden kunnen hebben hun eigen kernwapens heel anders op te stellen, of andere tegenmaatregelen te bedenken. Misschien zetten ze die wapens wel op scherp, en niet langer als weapons of last resort, omdat ze rekening moeten houden met vroegtijdige of onbezonnen Amerikaanse inzet.

Shelton heeft dus hoe dan ook geschiedenis geschreven, en er is alle reden om ook na Monica Lewinsky scherp op de broekzak van de president te blijven letten.