Een handvol problemen is al genoeg om voor een uitbarsting van geweld in Soedan te vrezen

Maar dan beginnen de problemen pas goed. Een nieuw land, net zo groot als Spanje en Portugal bij elkaar, met in totaal negenenvijftig kilometer asfaltwegen, dat is zo'n beetje de staat van de staat. Niet dat ik er tegen ben, dat asfaltargument is te goedkoop, maar het geeft wel enigszins aan hoeveel er nog te doen is of, in andere woorden, hoe we het ontzettend hebben laten liggen in dat deel van de wereld.

Om te beginnen in 1956, toen de Britten de kolonie achterlieten met een onopgelost probleem tussen noord en zuid. Voor het gemak aan elkaar geplakt, maar wel meteen een opstand die pas in 1972 eindigde. Waarna de oorlog eigenlijk gewoon weer verderging. Twee miljoen doden en vier miljoen vluchtelingen verder was er dan in 2005 toch iets om te vieren: een zogeheten alomvattend vredesakkoord (Comprehensive Peace Agreement, CPA) waarin plechtig werd vastgelegd dat de partijen er het beste van zouden maken en dat het zuiden het recht kreeg zich in 2011 over zelfstandigheid uit te spreken. De olierijkdom zou netjes verdeeld worden, en nog duizend andere problemen moesten fatsoenlijk worden uitgepraat, maar het was een veelbelovend akkoord in een lange postkoloniale tragedie.

Nu houdt iedereen zijn hart vast, want veelbelovend is het allemaal niet meer. Van de uitvoering van het CPA, dat in juli 2011 afloopt, is veel niet terechtgekomen. Het christelijke zuiden beschuldigt het islamitische noorden ervan het komende referendum te willen saboteren en op een oorlog aan te sturen. Het noorden beschuldigt het zuiden van kwade trouw - het zou steeds op, desnoods eenzijdige, afscheiding hebben aangestuurd. Voor het zuiden al genoeg reden om het referendum, ondanks de beroerde voorbereiding en de enorme problemen die het nieuwe land te wachten zullen staan, koste wat kost door te laten gaan, omdat het bang is dat uitstel afstel zal betekenen. Dat de gedoodverfde nieuwe president van Zuid-Soedan, Salva Kiir Mayardit, zich (niet geheel onbegrijpelijk) uitdrukt in termen van 'vrijheidsreferendum' maakt noordelijke dictator Omar Bashir woedend; hij nam zelfs het woord 'oorlog' in de mond.

- De verdeling van olie, Nijlwater en macht na een scheiding zijn nog lang niet geregeld

Van de duizend problemen die er nog liggen, is een handvol al genoeg om voor een uitbarsting van geweld te vrezen. De verdeling van olie, Nijlwater en macht na een scheiding zijn nog lang niet geregeld. Over de grens tussen noord en zuid wordt nog geruzied; uitgerekend de olierijke provincie Abyei zal nog een twistappel blijken, al heeft het Internationale Gerechtshof in Den Haag anderhalf jaar geleden in een even dapper als verrassend Salomonsoordeel een streep door de provincie getrokken die goed uitpakte voor Khartoem (= noord). Sommigen zeggen dat Soedan hiermee ook zijn eigen westbankprobleem heeft, dat kan er nog wel bij. Dan is er nog de kwestie van anderhalf miljoen vluchtelingen die, de oorlog in het zuiden ontvlucht, in het noorden wonen en na onafhankelijkheid wellicht hun leven in het zuiden weer willen oppakken.

Het zou natuurlijk ook zomaar per ongeluk goed kunnen gaan, als ook de grote mogendheden zich tot het uiterste hadden ingespannen om te zorgen dat het nu eens geen vechtscheiding, maar een gelukkige bevalling van een tweeling zou worden. Olie en wapens zijn, als zo vaak, belangrijke indicatoren voor hun gedrag. China, Zuid-Afrika, Kenia, de VS, ieders rol duikt op in de samenzweringstheorieën die om Soedan gonzen. Zo wordt wel beweerd dat de VS hun kaarten op de olie van het (christelijke) zuiden hebben gezet en drijvende kracht achter het referendum zijn.

Het aardige is dat enkele cables van WikiLeaks de regering van Obama nu eens te hulp schieten. In 2008 kaapten Somalische piraten een transport van Oekraïense tanks en andere wapens, op weg naar Kenia. Voor de Somalische chaos? Een dankbare bliksemafleider, maar insiders vermoedden dat er meer achter zat. Oekraïne en Kenia hielden vol dat de zending voor Kenia was. Uit de Wikicables blijkt dat beide landen logen en dat het om wapens voor Zuid-Soedan ging, dat de VS (onder Bush jr) daar wel vanaf wisten. Maar de regering-Obama vond dit handeltje weer te ver gaan en vreesde voor een onbeheersbare wapenwedloop tussen Zuid- en Noord-Soedan. De situatie is blijkbaar zo onoverzichtelijk dat wispelturigheid troef is, zelfs bij de VS. We zullen het merken, na 9 januari.