Een verrassende impuls Europees defensiebeleid

In de internationale politiek waren Frankrijk en Groot-Brittannië lange tijd grote mogendheden, maar ook dat is niet meer wat het geweest is. Eigenlijk zijn ze zelfs geen mastodonten meer, eerder papieren tijgers. Hun aftakeling begon in de jaren vijftig. In 1956 dachten ze bijvoorbeeld president Nasser een lesje te leren, toen deze het Suezkanaal nationaliseerde. De Amerikanen staken daar een stokje voor, bang voor een confrontatie met de Russen die achter Egypte stonden.

De boodschap was duidelijk: Fransen en Britten moesten voortaan op het tweede plan opereren.

Vervolgens ging de krimp door met het zelfstandig worden van hun koloniën. Guadeloupe en Gibraltar zijn zo'n beetje de laatste koloniale stipjes op de wereldkaart. Erfenis van het imperiale verleden is nog het vetorecht dat beide landen hebben als permanent lid van de VN-Veiligheidsraad. Maar ook daar worden wel vraagtekens bij gezet. Moet de EU die mooie zetel niet innemen? En is het niet logisch als opkomende grootmachten als Brazilië of India op vrijkomende stoelen gaan zitten?

Fransen en Britten vinden natuurlijk van niet. Tot de laatste snik verdedigen ze hun status. Maar... er begint wel iets te schuiven. Pièces de résistance zijn twee kapitale wapensystemen, monumenten van oude macht. Beide landen hebben vliegkampschepen, en beide hebben een kernmacht. De eerste staan symbool voor wereldwijde projectie van macht. Op de vrije zee kunnen ze overal heen varen en een vliegkampschip voor je kust is geen prettig idee. De atoomarsenalen van beide landen zijn niet verschrikkelijk groot, maar natuurlijk wel ontzagwekkend, ook al heb je er weinig aan in een oorlog tegen de taliban. Het zijn, in een tijd van counter insurgency en stabilisatieoperaties, een beetje tragische mastodonten uit het museum van de Koude Oorlog.

- Geldnood drijft beide haantjes nu in elkaars armen

Nu zaagt de economische crisis ook nog eens aan hun stoelpoten. Vliegkampschepen en atoomwapens zijn megaduur, en als er miljarden euro's moeten worden bezuinigd zijn het voor de hand liggende doelwitten. Het Franse vliegkampschip Charles de Gaulle ligt wel erg vaak voor reparatie in het dok. De Britten willen wel twee nieuwe vliegkampschepen bouwen, maar dan is er misschien geen geld meer om ze allebei in de vaart te nemen en er voldoende vliegtuigen op te zetten. En de Britse belastingbetaler vraagt zich vertwijfeld af of het hem vijfentwintig miljard euro waard is om vier nieuwe Trident-atoomonderzeeërs te bouwen. Dat zijn de onderzeeërs die, wat er ook gebeurt, altijd de laatste grote klap kunnen uitdelen en de ultieme garantie zijn voor de Britse veiligheid. Maar alweer: waarom zo veel, zo duur, en wat heb je eraan tegen een terrorist die zichzelf opblaast in de Londense metro? Wat ook niet bijdroeg aan het aura van onkwetsbaarheid: de onbegrijpelijke botsing in de nacht van 3 op 4 februari 2009 tussen een Britse én een Franse kernonderzeeër - de Vanguard en Le Triomphant - midden in de oneindige oceaan.

In Londen is het onbespreekbare zelfs bespreekbaar geworden. Zou iedere Britse politicus zich tot nu toe liever hebben opgehangen dan zich aan het perfide Frankrijk uit te leveren, geldnood drijft beide haantjes nu in elkaars armen. Parijs en Londen hebben serieus overwogen of ze een pool kunnen vormen van hun laatste mastodonten, de vliegkampschepen. Ook patrouilles met de nucleaire onderzeeërs zouden onderling 'geroosterd' kunnen worden. Dat zou beide landen miljarden schelen, waardoor bovendien meer ruimte zou overblijven voor het meedoen aan 'moderne' operaties. Een verrassende politieke impuls voor iets wat tot nu toe maar niet wil lukken: een Europees defensiebeleid. Maar ze roept ook pikante vragen op: zou de Charles de Gaulle met de Union Jack opstomen naar het volgende conflict tussen de Britten en Argentijnen om de Falklandeilanden? Zullen Fransen erop vertrouwen dat Trident-raketten, die trouwens meer Amerikaans dan Brits zijn, de nucleaire wacht houden? Hoe zeg je eigenlijk 'Force de Frappe' in het Engels?

In maart bood Frankrijk aan om de nucleaire afschrikking voortaan maar samen te doen. Dat ging de Britten nog te ver. Nu zijn ze dicht bij een akkoord dat inhoudt dat de honderdzestig Britse kernkoppen voortaan in Frankrijk zullen worden onderhouden. Praktisch en goedkoop, maar bovenal een oplossing die betekent dat Fransen en Britten geen nucleaire geheimen meer voor elkaar zullen hebben. Omdat er veel Amerikaanse kennis in de Britse wapens zit, zou de regering Obama er zijn zegen nog aan moeten geven. Er kunnen op een Frans-Britse top op 2 november mastodonteuze beslissingen vallen.

Nieuws update:

De nieuwste en grootste aanvalsonderzeeër van de Britse Royal Navy, de HMS Astute, is vastgelopen voor de kust van het Britse eiland Skye. Een woordvoerder van het ministerie van Defensie benadrukte dat het geen nucleair ongeluk is.