Een weekje regime change

Nu we zeker weten dat Barack Obama president is, en Hillary Clinton en Robert Gates minister van Buitenlandse Zaken en Defensie, kunnen we lijstjes klaarleggen van de dingen die zij ons de afgelopen tijd beloofden. In haar ballotage voor de Senaat, verplichte horde voordat je in Amerika minister mag worden, legde Clinton vorige week nog eens plechtig uit wat ze van plan was. Sleutelzin: 'We zullen alle elementen van onze macht gebruiken: diplomacy, development en defense.' Jawel, 3D, die leuze kennen wij Nederlanders, het is de mantra van ons eigen Uruzganbeleid.

De militairen zullen een stapje terug moeten doen, want veiligheidsproblemen los je in de eerste plaats op met 'hartveroverende' diplomaten en ontwikkelingswerkers, zei Gates. 'Soldiers are not the answer to every problem,' schreef Clinton een jaar geleden al in een essay in het blad Foreign Affairs. Amerika zal weliswaar niet over zich heen laten lopen, maar Bush had er een potje van gemaakt: 'We moeten een wereld bouwen die wij willen, en ons niet alleen maar verdedigen tegen een wereld die wij vrezen.'

Nu is het altijd aardig om te kijken of de realiteit in zo'n eerste week regime change een beetje wil meewerken. Guantánamo Bay dicht, corrupte heersers de wacht aangezegd, samenwerken met bondgenoten: allemaal muziek in de oren, maar hoe ging dat nu de praktijk?

Eerst noteren we dat op last van de nieuwe president op vrijdag 23 januari zijn eerste Amerikaanse raketaanval op bondgenoot Pakistan plaatsvond. Een dag later bombardeerden Amerikaanse gevechtsvliegtuigen de Afghaanse provincie Laghman, waarbij tot woede van president Karzai zestien burgers sneuvelden. Bij de aanval in Pakistan kwamen twintig mensen om het leven. Bondgenoot of niet, het ging om terroristen, is de uitleg van het Pentagon. Je kunt niet zeggen dat de nieuwe regering er gras over laat groeien, het was sinds augustus de achtendertigste aanval over de grens en dat zal onder Obama dus gewoon doorgaan. Dat konden we ook weten. In augustus 2007 baarde de kandidaat-president al opzien door kleur te bekennen: hij zou als opperbevelhebber niet schromen rechtstreekse actie op Pakistaans grondgebied te ondernemen als Pakistan de daar schuilende Taliban en Al-Qaida-terroristen niet zelf zou aanpakken. Wel, het heeft drie dagen geduurd voor het zover was. In de senaatsverhoren ging Hillary Clinton vorige week zelfs nog een stapje verder dan de regering-Bush. In onze wereldwijde campagne tegen het terrorisme maken we geen verschil tussen Afghanistan en Pakistan, zei ze, en wie in Pakistan zijn best niet doet om de vijanden te pakken te krijgen 'zal een prijs moeten betalen'. Die zat.

Maar hanteerde Bush te veel alleen de stok, onder Clinton zal ook de welbekende wortel weer van stal worden gehaald. Onder de Republikeinen verdwenen miljarden dollars in het zwarte gat van de Pakistaanse krijgsmacht, onder Clinton zullen militaire dollars alleen toestromen als Pakistan ze aantoonbaar gebruikt om illegale trainingskampen te sluiten en om figuren als Osama bin Laden, die nog altijd ergens in het wilde westen van het land zou zwerven, te vangen. De echte wortel is dat ze bereid is om drie maal zoveel ontwikkelingshulp aan Pakistan te geven. Gebonden hulp, die in de beroerde economie en democratische instellingen moet worden gestoken. Een blauwdruk van wat Clinton voor de Senaat het Amerikaanse 3D-beleid noemde. Maar terwijl ze dat in de Senaat zei, vuurden onbemande Predatorvliegtuigen Hellfire-raketten af op Pakistan.

Dan was er nog iets. Op het moment dat Obama over de woorden van zijn eed struikelde, werd een Iraans schip na een achtervolging in de Rode Zee doorzocht op verdenking van wapensmokkel naar Hamas. De actie, gevoelig en volgens insiders omstreden omdat de volle zee het beginsel van vrije doorvaart kent, volgde uit het akkoord dat Israël met de VS op 16 januari tekende. Clintons voorgangster Rice beloofde haar collega Tzipi Livni dat Amerika er alles aan zou doen om de wapensmokkel naar Gaza te verijdelen. Onder het mom van piratenbestrijding bij Somalië werd op 17 januari de CTF-151 (Combat Task Force) opgericht. Nu varen Iraanse schepen met bestemming Sinai (en dus Gaza) daar toevallig ook langs, dus dat kwam goed uit. Nauwelijks twee dagen later ontdekte de USS San Antonio al een Iraans schip, dat bij doorzoeking echter ook artilleriegranaten aan boord bleek te hebben. Ai, probleem, want Hamas heeft geen zwaar geschut. En zo zat de nieuwe Amerikaanse president meteen opgezadeld met een delicate kwestie, want zomaar Iraanse schepen aanhouden die misschien niets met Hamas te maken hebben - leg dat maar eens uit. De Amerikaanse regering zwijgt in alle talen.

Ik wil alleen maar zeggen: 3D kan in de praktijk ook betekenen - duivelse dilemma's doorstaan, of dubieuze dingen doen.