Einde Pax Americana?

Ook na Bush is Amerika een van de weinige landen dat zijn toekomst niet lijdzaam hoeft af te wachten, maar nog altijd shaping power heeft - het vermogen om de regels van het spel te bepalen. Alle andere landen in de wereld krijgen wel eens een leuke kaart in handen waarmee ze soms een potje winnen, maar Amerika deelt uit, verklaart kaarten ongeldig, of trekt zich niets van de uitslag aan.

Een Amerikaanse president maakt zelf uit of hij van die buitenaardse macht gebruik maakt of niet. Of hij nu Obama, Clinton of McCain heet, veel verschil zal het niet maken. Als het doel de middelen heiligt buigt de rest van de wereld wel mee, het heeft niet veel zin om je tegen de indispensable nation te verzetten. Toen Bush aantrad beloofde hij zich nederig in de internationale arena te zullen gedragen. Even later zette 9/11 alles op zijn kop. Ook de Amerikaanse president leek zich te moeten schikken naar het lot. Maar juist Amerika heeft de mogelijkheid om na zo'n aardschok de oorlog te verklaren aan iedereen die het verwenst, de Navo-vrienden opzij te schuiven, met gelegenheidscoalities op avontuur te gaan, besluiten van de Veiligheidsraad naar eigen smaak te interpreteren en als 'exceptionele' natie een aparte behandeling te bedingen als de rest van de wereld verdragen sluit.

Obama, Clinton en McCain zullen eigen accenten leggen, maar de unieke verantwoordelijkheid die de VS zichzelf toedicht, delen zij alledrie. Verrassingen zijn daarbij niet uit te sluiten. De conservatieve McCain kiest zonder voorbehoud voor het Internationaal Strafhof en waarschuwde de Soedanese genocide-leiders dat Scheveningen op hen wacht. Maar de progressieve Obama vindt het nog 'voorbarig om de VS zich aan het Internationaal Strafhof te laten commiteren'. Clinton is tegen marteling ("period"), evenals McCain die zelf als krijgsgevangene werd gemarteld in Vietnam ("it's not about the terrorists, it's about us"). Obama is ook tegen marteling maar noemt eerst drie practische redenen (martelen maakt de VS niet veiliger, levert onbetrouwbare inlichtingen, stelt Amerikaanse soldaten bloot aan vergelding) voordat hij American values aanvoert. Obama wil de diplomatie weer een kans geven en jazeker, ook praten met de vijand. Met Iran dus, maar hij weigert de militaire optie tegen Teheran van tafel te halen. Clinton is ook voor diplomatie, maar weer niet met schurken. McCain zit ertussenin, Raul Castro verdient een kans.

Grimmiger dan onder Bush kan de relatie tussen de VS en de Verenigde Naties haast niet worden. Oud-ambassadeur John Bolton wilde de wolkenkrabber liefst eigenhandig slopen, hij vond het allemaal geldverspilling. De VS is nog $1.5 miljard achterstallige contributie verschuldigd. Dat moet wel principieel liggen, want voor de Amerikaanse schatkist is dat maar een weekje oorlogvoeren in Irak.

Obama wil wel contributie betalen, maar in de eerste plaats 'omdat ik geloof dat we geen leiding aan de VN kunnen geven als we niet aan onze financiele verplichtingen voldoen'. Voor de oprichting van een VN Vredesalarmcentrale (Emergency Peace Service) voelt hij niets. Clinton wel, haar liefde gaat een stapje verder. McCain heeft het hart op de goede plaats maar tovert een probleemkonijn uit de hoed: hij wil naast de VN ook nog een Bond van Democratische Landen. Die moet gaan opkomen voor vrijheid en democratie op prachtplaatsen in de wereld waar de VN het laat afweten. Aanpakken van Birma en Zimbabwe, Iran en Servië kwamen al uit zijn mond. Mooi, maar het zou de doodskus voor de VN kunnen zijn.

Intussen lezen we overal dat het is gedaan met de Amerikaanse macht. Dat China en India en de euro de wereld overnemen. Dat Amerika aan de oorlogen in Irak en Afghanistan bezwijkt. Als Osama bin Laden Wall Street niet uitschakelt dan doet de kredietcrisis het wel. De Pax Americana voorbij in 2025? Militair in elk geval niet, misschien wel juist niet. Het land, dat méér aan defensie uitgeeft dan de rest van de wereld bij elkaar, zal een militaire hegemoon zonder weerga blijven. In 2025 kruipen robotmariniers door verre steden en op vijandige stranden, cirkelen onbemande vliegtuigjes overal waar zij willen en vuren raketten af op iedereen die op Osama lijkt. Amerika zal geen 700 bases op de wereld meer nodig hebben, want beschikt over vliegtuigen die met 15x de snelheid van het geluid in een half uurtje van Seattle naar Beijing kunnen vliegen. Het wees onlangs een Chinees-Russisch voorstel tot ontwapening van de ruimte af, juìst om er de komende jaren een wapenwedloop aan te gaan om de giga-voorsprong die het nu al heeft nog verder uit te bouwen. Zo machtig zal de VS blijven, dat het zelfs zal 'dreigen' met forse nucleaire ontwapening. Want het zal spoedig conventionele raketten hebben die de 'nucleaire' afschrikking goeddeels kunnen overnemen, terwijl concurrenten die optie niet hebben.

Er is geen Amerikaanse president die zich niet sterk en uniek zal voelen, als hij de opperbevelhebber van zo'n macht is.