En Toch ......

Het plaatje was eenvoudig. De Nederlandse partijpolitiek had het wereldprobleem-Afghanistan tot een kwadrant gereduceerd. Wel of niet in Uruzgan, wel of niet militair, zo ver ging het denken ongeveer. Er waren vier (plus één: het niets) oplossingen denkbaar.

1) Een afgeslankte militaire missie in Uruzgan. Was aanvankelijk niet onbespreekbaar, want viel nog net in de termen van de afspraak uit 2007. Hij werd dat pas na de motie-Van Dam-Voordewind van 30 september, die hard afrekende met Verhagens proefballonnetje van zo'n 'nieuwe' missie op grond van voortschrijdend inzicht en de Obama-factor. Argument: je kunt de klok niet in 2007 stil zetten en doen alsof de wereld stilstaat. Tegenargument: afspraak is afspraak, geen woordenspelletjes, Nederland heeft genoeg zijn best gedaan, het volk heeft er ook tabak van.

2) Een niet-militaire missie in Uruzgan. Was niet in strijd met de belofte uit 2007, ook niet in strijd met de motie-Van Dam-Voordewind. Maar in de praktijk zijn trainers of ontwikkelingswerkers aangewezen op militaire beschermers, en dat was omstreden. Geen vechters, maar zelfverdedigers, vond het CDA. Mannen in groene pakken, zei de PvdA-fractie. Die moesten wegwezen op 1 december 2010, dus het werd een no-go-optie. In de politieke verzuring mocht het U-woord zelfs helemaal niet vallen, want Mariëtte Hamer bleek na zaterdag 13 februari alleen nog maar over trainingsmissies buiten Uruzgan te willen nadenken (zie 4).

3) Een militaire missie buiten Uruzgan. Was ook niet in strijd met de belofte uit 2007, en zelfs niet met de motie-Van Dam-Voordewind. Maar die was een beetje pervers: letterlijk genomen zou een militaire missie in het veel gevaarlijker Kandahar of Helmand wèl voor de PvdA en ChristenUnie bespreekbaar zijn, en in het relatief veilige Uruzgan waar Nederland de weg intussen goed kende, niet. Die motie bedoelde dus: als het in Uruzgan niet mag, dan mag het in de rest ook niet. Zo werd de feitelijke betekenis van de motie-vD-V: nergens meer een militaire missie.

4) Een niet-militaire missie buiten Uruzgan. Dat werd dus uiteindelijk de enig politiek aanvaardbare optie voor de PvdA. Trainen, liefst van politiemensen, in veilige, hoogommuurde garnizoenskampen. Waar mogelijk nog scholen bouwen en fruitbomen planten, mits daar maar geen soldaten aan te pas zouden komen. Een beetje aangekleed met F16's mocht nog van de PvdA (die ondanks strenge rules of engagement misschien nog wel de meeste burgerslachtoffers veroorzaken).

Op the day before werd bekend dat fractieleider Van Geel (CDA) deze laatste optie zelfs niet geheel uitsloot. Maar zij ging Maxime Verhagen niet ver genoeg, en ook de rest van het kabinet wilde -alleen al op procedurele gronden- eerst over alle opties praten. Maar waarom heeft deze laatste optie het dan uiteindelijk toch niet gered? Koppigheid. Niets 'gebrek aan vertrouwen'. Dat was er nooit, het ging om niet-willen-verliezen. De CDA-hardliners in het kabinet waren er gewoon niet voor omdat de PvdA er wel voor was. Er waren ook sterkere argumenten: een paar maanden doorgaan in Uruzgan met de huidige missie zou Nederland een hoop gedoe en geklaag binnen de Navo besparen, zou tegemoetkomen aan de deal die VS-ambassadeur Ivo Daalder begin december aan Nederland had aangeboden, wordt door de militairen zelf in Uruzgan gesteund, en zou het risico vermijden dat de Hollandse inktvlek in Tarin Kowt na 1 augustus een gevaarlijk tweede Srebrenica kan worden.

Geen slechte argumenten, als u het mij vraagt - al is er enige moed voor nodig om het aan de PvdA-achterban uit te leggen. Geen slechte argumenten ook als je weet dat het niet zomaar om het overeind houden van de corrupte Karzai gaat, maar om het wijdere belang van een krachtproef die moet voorkomen dat Pakistan uit elkaar valt met tachtig kernwapens als jackpot.

En wat is het resultaat van deze vertoning? Dat ons land met een demissionair kabinet zit dat niets anders kan doen dan toekijken hoe de vijfde, door niemand gewenste, default optie wordt verwezenlijkt: de roemloze aftocht en helemaal niets meer doen in Afghanistan. Een ongeschreven wet zegt dat demissionaire kabinetten zich niet met controversiële onderwerpen mogen bemoeien. Ik zou er niet tegen zijn als 'Afghanistan' als té urgente kwestie wordt aangemerkt om onder het verboden-toegang-lijstje te laten vallen. Bevrijd van de giftige crisisdamp, zou 'Afghanistan' als vrije kwestie, en minstens in de vorm van de vierde optie, weliswaar niet als de meest geslaagde, maar politiek wel haalbare nooduitgang aan de Tweede Kamer voorgelegd kunnen worden.