Sinds 1 juli telt huize ‘Europese Unie’ 28 bewoners: Kroatië is erbij in getrokken. Vanwege mijn interesse in de Europese politiek en omdat Kroatië niet zo lang geleden deel uitmaakte van mijn geboorteland , voormalig-Joegoslavië, volgde ik de berichtgeving rondom de toetreding van Kroatië nauwgezet.
De sceptische reacties op de verschillende social media kanalen snap ik heel goed. Inderdaad, Kroatië is naar EU-begrippen zeer arm. Het klopt ook dat corruptie zeer goed gedijt in het Balkanland. De wankele staat van de nationale financiën blijkt het beste uit het feit dat Kroatië vanaf de eerste minuut in de EU onder curatele valt en het land een junk status heeft. Volgens nagenoeg alle economen zijn de staatsschuld en het begrotingstekort onhoudbaar. Al met al is de kans dat het jongste EU-land ergens in de komende jaren noodhulp zal moeten krijgen groot. Maar de toetreding mogen we niet alleen door economische en hedendaagse politieke bril bekijken. Bovendien geldt hier de regel ‘belofte maakt schuld’.
EU lidmaatschap bijzonder
Veel zaken worden snel als vanzelfsprekend beschouwd. Vrede, (economische en politieke) vrijheid en open grenzen zijn daar enkele voorbeelden van. Dit geldt of gold niet in heel Europa. Lidmaatschap van de EU is daarom voor veel landen die buiten de club vallen iets bijzonders. En dat heeft alles met de (recente) historie te maken.
Ondanks alle tekortkomingen en problemen – zelf denk ik dat de euro niet levensvatbaar is en zelfs het hele EU-project zal wankelen – is EU lidmaatschap voor veel niet-EU landen nog steeds het streven. Voor Kroatië – en meer in het algemeen de landen in Oost- en Zuid-Oost Europa – is toetreding tot de EU het einde van een lastige expeditie die is begonnen begin jaren negentig. Het is een tocht uit de centraal geleide, socialistische stelsels richting het kapitalisme. Lid worden van de EU is voor die landen hét bewijs dat ze die transitie goed doorlopen hebben. Om in eindexamentermen te spreken: de vlag kan uit in Kroatië.
‘Let Croatia be one of Europe’s stars’
Slechts 20 jaar geleden was het aandoenlijke liedje met als titel ‘Stop the war’ elk uur te horen op de Kroatische TV en radio-zenders. De oude stad van de parel van de Adriatische zee en UNESCO Werelderfgoed Dubrovnik, lag onder vuur, net als andere Kroatische steden. In de hoofdstad Zagreb, nog geen twee uur vliegen van Amsterdam, klonken regelmatig sirenes als waarschuwing: er werden rakketten afgevuurd op de stad en vliegtuigen van het voormalig Joegoslavische leger vlogen dreigend boven de hoofdstad. ‘Let Croatia be one of Europe’s stars, Europe you can stop the war’ zong Tomislav Ivicic toen.
De oorlog is voorbij en Kroatië is sinds 1 juli dit jaar één van die Europese sterren. De langdurige en gevaarlijke expeditie is voorbij. Een nieuw tijdperk begint. Niemand weet wat de toekomst zal brengen. De kans is groot dat die in zowel economisch als (geo)politiek opzicht stukken minder prettig zal zijn dan het verleden, maar die toekomst zal Kroatië als een EU-land tegemoet treden.
Belofte maakt schuld
In tegenstelling tot andere, Oost-Europese landen, is er met betrekking tot Kroatië nog iets bijzonders aan de hand. Dat voormalig Joegoslavië uiteen is gevallen heeft vele redenen, maar in de kern ging het toen óók om de toekomst van dat land. Joegoslavië kon begin jaren negentig lid worden van de toenmalige Europese Gemeenschap. Niet alle deelstaten van Joegoslavië hadden daar zin in en dat fundamentele verschil over de toekomst lag aan de basis van de problemen die uiteindelijk culmineerden in een bloedige oorlog. Kroatië was één van de deelstaten die wilden dat Joegoslavië zijn neutrale status beëindigde en lid werd van de EG. Dat was zo belangrijk, dat Kroatië als enige alternatief afscheiding zag. Dat het land nu alsnog is toegetreden tot de EU, betekent onbeschrijfelijk veel in het licht van de Kroatische historie.
De vraag of de EU Kroatië had moeten toelaten op basis van alle technische criteria, is een andere en staat hier los van. Feit is dat EU lidmaatschap een lang onvervulde belofte was voor Kroatië. Volgens veel kenners is het óók een feit dat enkele EU-lidstaten de opstelling van Kroatië in de laatste dagen van het voormalig Joegoslavië aangemoedigd hebben. Veelzeggend is een vaak gedraaid, en door de overheid gepromoot, lied uit begin jaren 90 met de weinig verhullende titel: ‘Danke Deutschland’. ‘Belofte maakt schuld’ is absoluut geldig met betrekking tot Kroatië.
Lees meer over de toetreding van Kroatië tot de Europese Unie op Europa Nu