Etnisch separatisme in de voormalige Sovjet-Unie

Op 8 augustus 2008 viel het Georgische leger de opstandige deelrepubliek Zuid-Ossetië binnen in een poging het Georgische staatsgezag te herstellen. Rusland kwam de Zuid-Osseten militair te hulp en wist Georgië al na vijf dagen felle oorlogsvoering een nederlaag toe te brengen. Vervolgens erkende Rusland niet alleen de onafhankelijkheid van de Georgische deelrepubliek Zuid-Ossetië maar ook die van Abchazië.

De gebeurtenissen maakten duidelijk dat etnisch separatisme in de voormalige Sovjet-Unie nog altijd een dringend politiek en militair vraagstuk is. Etnisch separatisme was in 1991 een van de belangrijkste oorzaken van de ondergang van de Sovjet-Unie, en ook na het uiteenvallen ervan bleef etnisch separatisme een bron van (potentiële) conflicten binnen en tussen de opvolgerstaten, zoals de twee Russisch-Tsjetsjeense oorlogen en de bevroren separatistische conflicten rond de regio's Abchazië, Zuid-Ossetië, Nagorno-Karabach en Transdnestrië lieten zien.

Dit Clingendael-paper behandelt de historische achtergrond van het etnisch separatisme in de voormalige Sovjet-Unie en de omstandigheden waarin het tot een politiek en militair conflict kan uitgroeien. Bijzondere aandacht is er voor de zogenoemde 'bevroren conflicten' en de centrale rol van Rusland hierin. Verder wordt onderzocht welke oplossingen voor deze conflicten mogelijk zijn om zo de afronding van het ontbindingsproces van de voormalige Sovjet-Unie dichterbij te brengen.

René Does is als Ruslanddeskundige verbonden aan de opleiding Europese Studies van de Universiteit van Amsterdam. Hij is tevens hoofdredacteur van Prospekt, tijdschrift over Rusland, en redacteur van Ablak, tijdschrift over Midden-Europa en de Balkan.