Commissievoorzitter Barroso waagt zich met zijn bijdrage aan dit Euforum over de EU begroting in het hol van de leeuw. Nederland is, als grootste nettobetaler, één van de meest kritische landen in de onderhandelingen. Moedig om hier EU fondsen en investeringen te verdedigen terwijl de bevolking vooral minder aan Europa wil spenderen. Hoewel hij het vermaledijde landbouwbudget vermijdt, bieden zijn voorstellen noodzakelijke vernieuwingen. Barroso levert hiermee een belangrijke bijdrage aan het EU debat.
‘Never waste a good crisis' wordt deze jaren veel gezegd in vergaderruimtes in de publieke en private sector. Bedrijfsleven en de ambtenarij moeten de crisis wel aangrijpen om te vernieuwen. Er is geen geld om aanpassingen nog verder vooruit te schuiven. Dus wordt in Europese lidstaten uiterst kritisch gekeken naar allerlei begrotingsposten.
Ingrijpen Europese begroting
Het grote verwijt tegenwoordig aan het adres van Europese Commissie - en aan Barroso zelf - is dat juist niet wordt ingegrepen in de Europese begroting. Elke begroting verdient van tijd tot tijd overhoop gehaald te worden, zeker tijdens een crisis. Echter, de Commissie heeft de hoofdlijnen van de vorige begroting gehandhaafd en werkt zelfs naar een verhoging. Nationale begrotingen moeten nu heilige huisjes aansnijden zoals pensioenrechten en huizenmarkttaboes maar de Commissie laat in haar voorstel landbouw en regionale fondsen in grote mate ongemoeid (samen ongeveer 70% van de EU begroting). De regionale fondsen kunnen onder experts nog op enige steun rekenen. Subsidiëren van ‘arme' regio's in rijke landen is onverkoopbaar maar infrastructuurprojecten in Oost-Europa zijn nodig. Daarentegen, het landbouw budget is ronduit verspilling. Voor inkomenssteun aan één sector is amper nog een argument te vinden - ook als het gevat wordt in milieutermen want het bedrijfsleven krijgt ook gewoon milieueisen opgelegd. Toch handhaaft de Commissie het landbouwbudget om Frankrijk niet te schofferen.
Projectbonds
De EU begroting is daarmee een gedrocht vol verworven rechten van lidstaten. Dapper om het aan te snijden op dit euforum; temeer omdat Barroso ook nieuwe gevoeligheden toevoegt zoals ‘projectbonds' en investeringen in infrastructuur (connecting Europe). Projectbonds neigen naar eurobonds en zijn inventieve financieringsvormen om vastgelopen Zuid-Europese overheden hun gang te laten gaan. De Europese investeringen in infrastructuur leiden in het 8-uur journaal tot reportages over projecten van niets naar nergens. Deze welhaast Franse groei-agenda wordt in Nederland - begrijpelijk - met argusogen bekeken.
Barroso serieus nemen
Toch moeten we Barroso's aanbevelingen over een EU budget dat bijdraagt aan concurrentie en investeringen dit keer serieus nemen. Wat hij hier presenteert is zeker niet meer van hetzelfde. De Commissie lijkt een omslag te maken naar ‘doorpakken'. De Commissie neemt haar taak om nationale economieën te beoordelen serieus met onder andere het werk van Commissaris Rehn. Barroso borduurt hierop voort met zijn voorstel om afdwingbare eisen te stellen aan regionale fondsen. Dit biedt een nieuw instrument om landen te straffen als hun beleid niet deugt.
Hervomingen mislukt
Wat de huidige crisis dubbel en dwars toont is dat economische en politieke hervormingen zijn mislukt. Griekenland heeft 40 jaar steun gehad om te Europeaniseren, democratiseren, en hervormen. Desondanks tierden corruptie, belastingfraude en cliëntelisme welig. Spanje leek een sprookje van hervormingen maar de crisis legde op pijnlijke wijze de onfrisse verwevenheden bloot tussen politiek en bankwezen en onthulde een vastgelopen arbeidsmarkt. Italië heeft ons jaren Berlusconi-komedie gegeven en laat zien dat rule of law en functionerende belastingsystemen niet vanzelf ontstaan. Ook het Portugese experiment is grotendeels vastgelopen.
Peer pressure
De les van de crisis is dat achtergestelde lidstaten niet zijn te hervormen met een Europees sprookje. Deze constatering roept natuurlijk vragen op over de uitbreiding van de EU en de economische en juridische duurzaamheid van onder andere landen als Hongarije, Roemenië, en Bulgarije. Behalve peer pressure heeft de EU geen instrument gehad om hervormingen te bewerkstelligen.
Doorpakken
Hier wil Barroso dus nu de begroting voor gebruiken. Afgelopen jaar heeft de Commissie voor het eerst een land - Hongarije - serieus gedreigd met kortingen op het EU budget. Velen twijfelden of de Commissie zou durven doorpakken. Na de nodige grootspraak moest premier Orbán snel meewerken omdat hij door kreeg dat onacceptabel beleid Hongarije een half miljard zou kosten.
Instrument van sticks-and-carrots
Tot voor kort waren de afrekeningen van het EU budget vooral een kwestie van accountancy procedures. Barroso wil er kennelijk een heus instrument van sticks-and-carrots van maken en durft het ook te gebruiken. Hiermee kan de EU eindelijk lidstaten dwingen om te hervormen. De huidige crisis in Zuid-Europa onderstreept het belang van wat Barroso hier voorstelt. Nederland kan zich niet veroorloven deze omschakeling in Barroso's schrijven te negeren.
Groei
Maar er zit meer in zijn bijdrage: Barroso pleit voor groei. Dit is een twijfelachtig onderwerp maar tegen de achtergrond van de huidige crisis zijn investeringen nodig in Griekenland en Spanje anders breken de bezuinigingen essentiële overheidstaken af. Terecht noemt Barroso onderwijs maar hij had ook hulp mogen bieden om onafhankelijke economische en juridische instituties op te bouwen zoals planbureaus, rechtspraak en statistische instituten. Terecht is Nederland kritisch over de groeiagenda en Barroso heeft zich verdacht gemaakt door ook Hollande's groeiagenda te steunen. Desalniettemin blijven goedgekozen investeringen noodzakelijk en vraagt Barroso hiervoor dapper de ruimte.
Nederland kan Barroso steunen
Barroso's bijdrage biedt cruciale aanzetten. Jammer dat hij nalaat om de Fransen te kietelen door op zijn minst een begrotingsalternatief voor te leggen zonder landbouwbudget. Belangrijk is echter dat hij er nu voor kiest om het EU budget in te zetten om hervormingen af te dwingen. Hier faalt de EU enorm. Als de begroting sticks-and-carrots biedt om te moderniseren dan is het geld goed besteed. Nederland kan Barroso helpen door te zorgen dat de begroting inderdaad het nieuwe - scherpe - instrument wordt dat de Unie nodig heeft.
