Europa en Japan, werk samen!

Voor Europa liggen er nu kansen die het niet moet laten liggen De partij die sinds 1955 vrijwel onafgebroken Japan regeerde, is aan de kant gezet. De beurt is nu aan de Democratische Partij van Japan (DPJ). Al geruime tijd veroorzaakte dat vooruitzicht een verhit debat of zelfs een alarmstemming, vooral in de VS.

Oorverdovend

Aan deze kant van de Atlantische Oceaan was Japan nauwelijks onderwerp van discussie - noch op EU-niveau, noch op nationaal niveau. De stilte was oorverdovend. Nog steeds schort het aan discussie over wat deze historische verschuiving in Japan voor ons betekent. En dat terwijl Japan een nuttige en belangrijke partner is in de discussie over herinrichting van het internationale systeem en in de vreedzame opkomst en integratie van China in de internationale orde.

Betrekkingen

Het verschil is deels te verklaren door de nauwe betrekkingen tussen Washington en Tokio, en een sterker gevoel van het belang van Japan in de VS. Ook werkt hier het principe dat degene die iets te verliezen heeft (de VS) luider en eerder spreekt dan degene die iets te winnen heeft (in dit geval de EU).

Het is natuurlijk niet zo dat als de VS 'verliest', Europa wint. DPJ-politici benadrukken dat de speciale band met de VS blijft, maar voegen hieraan toe dat het tijdperk van door de VS geleide globalisering plaatsmaakt voor een multipolaire wereld. Dit creëert meer ruimte voor de EU om beperkingen te doorbreken van een relatie die nu vooral in het teken staat van economische en bilaterale belangen.

Op papier is van dit alles niet veel terug te vinden in het Manifesto van de DPJ, waarvan slechts vijf procent gaat over buitenlands beleid. Maar partijleden hebben duidelijk gemaakt dat zij staan voor een 'normaler', onafhankelijker en assertiever Japan. Ze pleiten voor onafhankelijker beleid, een betere balans in de betrekkingen met de VS, VN, Azië en Europese landen, en voor betere relaties met buurlanden (China voorop).

Ambities

De opkomst van een nieuw Japan biedt Europa nieuwe, specifieke kansen: de DPJ heeft ambitieuze doelen gesteld voor vermindering van uitstoot van broeikasgassen. Deze houding biedt Europa gelegenheid om samenwerking op het gebied van energie en klimaatverandering te verbreden.

De grotere openheid in de discussie over Japans buitenlands beleid biedt Europa ook kans op een meer genuanceerde relatie met China. Een onafhankelijker Japan dat, zoals de DPJ wil, ook vriendelijker relaties heeft met China, kan de integratie van China in de internationale orde vergemakkelijken.

De opkomst van China vergroot het strategisch belang van Japan voor Europa en de VS, alsook voor Australië en Zuidoost-Aziatische landen. Gezien zijn politieke, economische en militaire gewicht is Japan het enige land in de regio dat tegenwicht kan bieden aan China. Andersom is toenemende spanning tussen Japan en China onwenselijk voor alle landen die belangen hebben in Azië.

Daarnaast vervult Japan een belangrijke rol voor Europa als baken van democratie, vrede en stabiliteit in Azië, en deelt het met Europa basiswaarden als vrijheid, mensenrechten en de rechtsstaat.

Centrum van de macht

De verschuiving van het centrum van de macht naar deze regio alleen al, maakt een partnerschap met Japan waardevol. De EU zal een mondiaal actiever Japan zeker verwelkomen - dat is ook het officiële beleid van de EU en van verschillende lidstaten. Maar zo'n ambitieuze agenda vereist meer lange termijn toewijding van beide partijen. De samenwerking bestaat tot nu toe vooral op papier.

Europa en Japan zouden een nieuwe, veel diepgaandere samenwerking kunnen en moeten aangaan, bijvoorbeeld bij internationale vredesmissies, de piraterijmissie, het bevorderen van non-proliferatie (Noord-Korea) en het mondiale financiële systeem. Japans breuk met het naoorlogse politieke systeem is een kans voor Europese landen die ze niet moeten laten lopen.