Aan het Haagse uitruilen of gunnen heeft Brussel geen boodschap, de toekomst van Europa wordt niet in de stadhouderszaal bepaald.
We kunnen hoogstens weigeren om mee te doen, of toekijken, maar het zal de vlucht naar voren niet stoppen.
Het is 1984. Het is crisis, niemand weet hoe het verder moet met Europa. Stilstaan is geen optie, Europa is als de beroemde fiets die omvalt als hij niet doorrijdt. Maar is het de politiek die fietst of is het de markt? En wie stuurt? En wie remt?
In 1984 was het de markt die trapte, de politiek die stuurde, en niemand remde. Aan de round table van Philips en Volvo werd de interne markt in volle vaart gezet, Jacques Delors ging achter het stuur zitten, en Den Haag remde niet.
Nu is het 2012. Ook nu zijn er markten die ons vooruit duwen en groepjes politici die willen sturen. Een ronde tafel vormen ze bepaald niet, feiten scheppen ze wel.
Vorige week vond in Warschau voor de vijfde keer de Westerwellebijeenkomst plaats, van een informele landengroep die over de toekomst van Europa praat. Niet alle EU-landen doen daar aan mee. Behalve de ongekroonde leider van Europa, Duitsland, zijn dat Frankrijk, België, Nederland, Italië, Luxemburg, Oostenrijk, Polen, Denemarken, Spanje en Portugal. Mensen met gevoel voor historie zouden in het rijtje bijna de oer-zes herkennen uit de jaren vijftig, en dan nog een paar buurlanden van de as Duitsland-Frankrijk.
Wat in zo'n groep over tafel gaat, is interessanter dan in echte, en dus meestal vruchteloze onderhandelingen in de EU-27. De Westerwellegroep is informeel genoeg om als proeftuin voor grote gedachten te dienen, groot genoeg om enige diversiteit te demonstreren, divers genoeg om enige representativiteit te claimen, en ook weer klein genoeg om na een dagje praten met een gemeenschappelijke slotverklaring te komen.
Dan mogen afzonderlijke landen daar vervolgens weer hun eigen voorbehouden bij leveren, maar de boodschap ligt er toch maar.
Het Westerwelledocument schetst niet minder, maar méér Europese integratie. De Economische en Monetaire Unie moet onverwijld versterkt worden. Er doemt een schuldenunie en overdrachtsunie op. Er zullen verdragsherzieningen nodig zijn. De voorzitter van de Europese Commissie zou rechtstreeks gekozen kunnen worden. Hij zou persoonlijk de leden van zijn 'Europese regering' mogen benoemen. Het Europarlement zou zelf wetten mogen maken, en er zou een Europese Tweede Kamer kunnen komen à la de Bondsraad, waarin de lidstaten de fracties vormen. Europa gaat zich staande houden in de wereld door, sprekend met één stem, nu echt eens een eigen buitenlands beleid te voeren. Meer macht voor Lady Ashton, invoering van meerderheidsbeslissingen, weg met de versnipperde, nog steeds nationale defensiemarkten: één grote Europese defensiemarkt, en wat sommige landen betreft zelfs één Europees leger.
En wat zegt de Europese markt in 2012? Deze keer duwen de financiële markten de Europese fiets. Twee defensiegiganten hebben zich als hulpmotor gemeld. Het Frans-Duitse (en beetje Spaanse, en aan de Amsterdamse Zuidas gepostbuste) EADS en het Britse BAE onderhandelen over de vorming van wat 's werelds grootste defensiebedrijf (veertig miljard euro jaaromzet) zou worden. Groter dan Boeing of Lockheed, maar dan Europees. Houd die fusiebesprekingen goed in de gaten. Ze zullen het strategische lot van Europa enorm beïnvloeden. Afgelopen weekend hielden Angela Merkel en François Hollande een top over de eurocrisis, maar de defensiefusie was het tweede hoofdgerecht.
En wat doet Nederland? We moeten een keus maken, want alles wijst erop dat een Europese kopgroep in de maak is. Anders dan in 1984 lijken we in de rem te knijpen. Het is in het verkiezings- en formatiegeweld nauwelijks opgevallen, maar het kabinet-Rutte I heeft de Tweede Kamer een brief gestuurd waarin het zegt niets in Europese vergezichten te zien (Rosenthal wil 'geen denkproces over de toekomstige vormgeving'!), geen verdere soevereiniteitsoverdracht te willen en meerderheidsbesluitvorming op buitenlandpolitiek gebied en het zicht op een Europees leger buiten de orde te verklaren.
Maar ondertussen dendert Europa door en als de stadhouderszaal geen vergezichten heeft, dreigen we zelf van de bagagedrager te glijden.
