Europees toneelspel

De euforie van de voorstanders van het nieuwe Europese Verdrag is haast niet uit te leggen. De afkeer van de tegenstanders trouwens ook niet. Beschouw de reacties als tactische leugens om het hogere doel van aanvaarding (respectievelijk verwerping) dichterbij te brengen.

Wie wil dat het verdrag wordt aangenomen, beweert dat de nee-stemmers in 2005 groot gelijk hadden, maar dat hun bezwaren zijn weggenomen. Ze komen thuis met de boodschap dat Balkenende en Timmermans grote winst in Berlijn hebben geboekt. Daarmee zijn ook de stralende gezichten van deze bewindslieden verklaard. Voor de topconferentie in Berlijn begon, trokken ze boze gezichten als iemand het waagde de Nederlandse eisen 'cosmetisch' te noemen. Afgesproken werk, want het valt niet vol te houden dat het schrappen van de woorden 'grondwet' en de vlag en het volkslied reële concessies zijn. De waarheid is dat het oude, verworpen verdrag al geen grondwet was, dat de vlag gewoon blijft bestaan en dat de Ode aan de Vreugde niet wordt afgeserveerd.

Hier moest een toneelspel worden gespeeld om de mythe van de Europese Superstaat, geschapen door een handvol demagogen uit de SP en nationaal-rechts, te demonteren. De nee-stemmers worden zelfs geprezen (Timmermans in het tv-programma Buitenhof) omdat dankzij hun veto in 2005 nu een 'verbeterde' verdragstekst uit de bus is gekomen. Beschamend dat de premier en zijn ministers deze farce moesten meespelen om het 'afschaffen' van de symbolen nu als een concessie te kunnen vieren.

De logische vraag is dan natuurlijk of het kabinet dat fijne referendum uit 2005 nu ook nog maar een keer wil overdoen. Iedereen weet dat het kabinet zijn hart vasthoudt voor een tweede 'nee'. Je ziet ze denken: een tweede gijzeling door Harry van Bommel en Geert Wilders, alsjeblieft niet. Nu is het tijd dat Nederland weer bij zinnen komt en zich aansluit bij de Europese karavaan.

Maar het miserabele pad der leugen kent geen ontsnappen meer. Nu moeten de ministers zeggen dat ze voor de drommel niet bang zijn voor een tweede referendum. Het 'fantastische' verdrag waar zij 'mee thuis durven te komen' mag best aan het volk worden voorgelegd. Het besluit is een beetje laf en listig op het bord van de Raad van State gelegd, een wijs maar ongekozen orgaan dat nu voor de fenomenale opgave staat om Nederland niet buiten Europa te rangeren. Nu is Nederland niet het enige land dat per referendum de rol van spelbreker zou kunnen opeisen. Om de zwarte piet te vermijden, gaan we dus een treurig toneelstuk tegemoet waarin langdurig door ministers zal worden gezwegen om tijd te winnen en om vooral niet als eerste land in Europa die akelige rol te spelen. Want het zal sudden death zijn, de schuld zal liggen bij het eerste land dat per referendum dwarsligt.

Met het badwater dreigt intussen ook het kind te worden weggegooid. Je hoeft geen neoliberaal te zijn om je zorgen te maken over de paar procentjes verandering die het compromis van Berlijn wél heeft opgeleverd, zoals het schrappen van de woorden 'undistorted competition' uit de doelstellingen van de EU. Hier wordt dankzij Nicholas Sarkozy een druppel arsenicum aan het oerbeginsel van de interne markt toegediend, vrije mededinging. Een rechtstreekse aanslag op de eerste pijler van het Verdrag van Maastricht (misschien zelfs Rome) hoeft het niet te zijn, want over de interne markt die Nederland zo onevenredig veel welvaart heeft gebracht, worden besluiten met gekwalificeerde meerderheid genomen. Nee, de Franse gifpil wordt de rechters van het Europese Hof in Luxemburg door de keel geduwd en die kunnen zich gedwongen voelen om een nieuw tijdperk van protectionisme af te kondigen. Van de Nederlandse regering is op dit punt, onvergeeflijk, niets vernomen. Blijkbaar hadden we de Fransen te hard nodig om ons eigen spelletje te kunnen spelen.

Ben ik voor een referendum? Nee. Voor veranderingen in onze Nederlandse grondwet hebben we geen referendum nodig, laat staan voor een Europese die die naam niet verdient. We hebben een gekozen parlement. Dat we het onzalige referendum van 2005, ons opgedrongen door een valse combinatie van de dreigende superstaat en regeringslafheid ('Europa best belangrijk') over ons heen hebben laten komen, mag niet het argument zijn om de demagogie van het nationalisme zijn gang te laten gaan. Het kabinet-Balkenende IV heeft zichzelf op dit punt monddood gemaakt, alle opgeluchtheid die het nu veinst, is het masker van de vrees.