Toch moet het niet al te moeilijk zijn de Nederlanders tot een 'ja' te bewegen. De beoogde Grondwet bevat immers weinig nieuws in vergelijking tot de bestaande Europese verdragen, en die maken al vijftig jaar deel uit van de Nederlandse rechtsorde. Eigenlijk klagen weinig mensen over het nut van de Europese samen werking. Maar dan moet er wel een zakelijke campagne worden gevoerd, zonder dat de burger zand in de ogen wordt gestrooid. En dat doen veel pleitbezorgers van de Europese Grondwet.
De Unie heeft Europa omgesmeed van een 'historische oorlogszone tot een vreedzaam en economisch welvarend continent', stelt Voermans (Forum, 19 februari). Rond de Frans-Duitse as zijn steeds meer Europese landen gaan samenwerken. Eerst op economisch gebied, maar gaandeweg ook op terreinen als milieu, justitie, binnenlandse zaken en buitenlandse politiek. Aanvankelijk deden zes landen mee, maar de club omvat nu al 25 landen. Dankzij de Europese integratie is er zo in West- en Oost-Europa een brede zone van vrede en veiligheid gegroeid, een gebied dat nog groter wordt als ook Roemenië, Bulgarije, Kroatië, Turkije, en mogelijk Oekraïne, toetreden.
De werkelijkheid was en is anders. De vrede in Europa werd in 1945 door de reusachtige militaire inspanningen van de geallieerden afgedwongen, de Amerikanen en Russen voorop. Stalin heeft meer gedaan voor de vrede in Europa dan de aartsvader van de Europese Gemeenschap, Robert Schuman. De Frans-Duitse samenwerking, een prachtige constructie, kon slechts plaatsvinden onder de Amerikaanse atoomparaplu.
Onder Amerikaanse militaire en economische druk is in de jaren tachtig ook de Sovjet-Unie op de knieën gedwongen, waardoor de Europese deling ongedaan werd gemaakt, en de Oost-Europese landen konden toetreden tot de EU. Amerikaanse kernwapens speelden daarbij een doorslag gevende rol, raketten die in diverse EG-landen werden geweerd. Het was president Bush sr. die in 1990 de stoot gaf tot de Duitse eenwording, dit terwijl diverse EU-lidstaten (Frankrijk, Groot-Brittannië en Nederland) tegenstribbelden. Bush gaf de push. Maar die naam is taboe voor veel rechtgeaarde Europeanen.
De Europese voorlichtingsdiensten proberen de burgers ook wijs te maken dat zij dankzij de Europese Grondwet grondrechten 'krijgen'. Voermans suggereert dat ook enigszins waar hij stelt dat de Europese Grondwet 'voor het eerst' de 'waarden en normen van de democratische rechtsstaat op Europees niveau' verankert. Andere Europese verdragen, zoals het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens, hebben dat ook al gedaan, en bovendien: de klassieke vrijheidsrechten en aanverwante grondrechten zijn al verankerd in de nationale constituties. Soms al eeuwen. En met succes. De EU heeft daar part noch deel aan gehad. Met het Handvest van de Grondrechten in de Europese Grondwet krijgt de burger dus een paar mooie sigaren uit eigen doos. Bovendien blijft de werkingssfeer van het Handvest zeer beperkt. Het heeft vooralsnog een symbolische functie. Zo wordt bijvoorbeeld de doodstraf verboden, maar het is al weer even geleden dat die in de Europese Gemeenschap werd voltrokken.
Ook suggereert Voermans dat we voortaan 'geopolitiek beter als machtsblok kunnen optreden', dankzij een 'eenvormiger en daadkrachtiger buitenlands beleid'. Maar op dat gebied en van defensie verandert de Grondwet bijna niets aan de bevoegdheden van de Unie. Hooguit verloopt de samenwerking soepeler dankzij de beoogde Europese minister van Buitenlandse Zaken, of de mogelijkheid militair in kleine groepjes op te treden.
De belangrijkste besluiten moeten echter unaniem worden genomen. Elk land mag zelf bepalen of het meedoet aan militaire operaties. De Europese minister, de Europese Commissie noch het Hof van Justitie krijgen bevoegdheden weerspannige lidstaten in het gareel te dwingen. De ernstige Europese verdeeldheid die twee jaar geleden ontstond inzake 'Irak', kan op basis van de Grondwet weer evengoed aan de dag treden, bijvoorbeeld als Amerika besluit Iran aan te vallen.
Ergerlijk is ook dat de EU zich steeds vaker opwerpt als de plaatsbekleder van de Europese geschiedenis en beschaving. Alsof er geen belangrijk onderscheid meer bestaat tussen de EU - het op zich waardevolle kader voor samenwerking tussen de meeste Europese landen - en Europa. Officieel is de EU dit jaar twaalf jaar oud - even oud dus als het duizendjarige rijk van Hitler toen dat in 1945 met veel geraas ineenstortte. We mogen aannemen dat de Unie een wat langer leven beschoren zal zijn, en ook een wat roemvoller einde zal vinden, maar het is zaak de Europese Grondwet in een reëel perspectief te plaatsen. Dat kan een positieve uitslag van het referendum alleen maar ten goede komen.