Executie van Saddam Hoessein liet mij koud

Het leven van Saddam Hoessein eindigde op een wijze die bij hem én de Iraakse traditie van gewelddadige machtswisselingen past.

Een jaar na de bloedige omverwerping van de monarchie in 1958 was hij betrokken bij een mislukte poging de nieuwe leider, Abdel-Karim Kassem te vermoorden. Toen hij 1979 definitief aan de macht kwam, liet Saddam al zijn rivalen liquideren. Het jaar daarop startte hij de oorlog tegen Iran, waarin mosterdgas en zenuwgas werden gebruikt. In acht jaar oorlog vielen een miljoen doden. Intussen streed hij tegen de Koerden en gebruikte hij gifgassen tegen de inwoners van Halabja. Opnieuw 5000 doden. Dan volgde in 1990 de invasie in Koeweit, terwijl hij vervolgens sjiieten in het zuiden uitmoordde. Tienduizenden doden. Na de Golfoorlog volgen internationale sancties omdat Saddam geen opening van zaken gaf over zijn massavernietigingswapens. De sancties halveerden het Iraakse Bruto Nationaal Product en aan de gevolgen van ondervoeding en gebrekkige medische zorg overleden mogelijk honderdduizenden mensen, vooral kinderen en bejaarden.

Hoeveel mensen door toedoen van Saddam zijn omgekomen valt niet in te schatten. En dan heb ik de 'reguliere' binnenlandse liquidaties van tegenstanders nog niet eens genoemd. Dat hij uiteindelijk veroordeeld is voor de moord op slechts 148 inwoners van Dujail als wraak op een mislukte aanslag op zijn leven is bijzaak. Het blijkt lastig te bewijzen dat alle gruwelijkheden onder rechtstreeks bevel van een dictator zijn uitgevoerd, dus nemen rechters een 'triviale' zaak met een duidelijk bewijs.

De redenering van SP-kamerlid Harry van Bommel, die het betreurde dat hij niet voor meer misdaden terecht had gestaan, boeit mij daarom niet zo. Ik denk overigens dat Saddam ook wat langer terecht had willen staan. De kans is groot dat Irak uiteindelijk uiteen valt, waardoor het soennitische deel van het land zijn vrijlating zou kunnen bewerkstelligen. Daarom kan ik mij ook voorstellen dat de Iraakse rechters zo snel mogelijk een einde aan het proces én Saddam zelf wilden maken.

Ik haal zelfs mijn schouders op over de rechtsgang waaraan politici in binnen- en buitenland zich zo stoorden. Inderdaad waren er onterechte beperkingen voor de verdediging van Saddam en natuurlijk was het niet goed dat de aanklager getuigen opriep zonder die eerst aan de verdediging bekend te maken. Maar toch, het was allemaal meer dan waarop Saddam mocht hopen: een openbaar proces waarin hij gehoord werd, en dat in een land zonder enige rechtstatelijke traditie. Iemand die carrière in een land als Irak maakt weet bovendien dat zijn leven op onnatuurlijke wijze kan eindigen. Saddam moet er altijd rekening mee hebben gehouden.

Ik moet u eerlijk bekennen dat de hele executie van Saddam mij koud liet, ook al ben ik tegen de doodstraf. 'Barbaars' (Eurocommissaris Michel) en 'schokkend' (Van Bommel) waren niet de eerste woorden die bij mij opkwamen. Ik zit op de lijn van de Nederlandse regering die, hoewel tegen de doodstraf, de executie van de oud-dictator zegde 'te begrijpen'.

Gek genoeg heb ik meer gevoelens over westerse politici die nu vraagtekens zetten bij de procesgang en tegen de doodstraf zijn, maar in 2003 de inval in Irak steunden. Die inval begon met precisiebombardementen met maar één doel: Saddam doden. En dat terwijl de juridische grondslag voor de operatie niet deugde en Saddam massavernietigingswapens noch connecties met internationale terroristen bleek te hebben. We zijn nu vier jaar en duizenden Amerikaanse en tienduizenden Iraakse doden verder. Bush heeft toegegeven dat de strijd feitelijk verloren is en defensieminister Rumsfeld is afgetreden omdat hij erkende dat zijn strategie niet deugde.

In tegenstelling tot dictators en verliezers komen democratisch gekozen leiders weg met een simpel 'sorry'.