Frappant

Volgende maand keert Frankrijk feestelijk terug als lid van de NAVO. Militair, wel te verstaan, want het is sinds de jaren zestig altijd half lid gebleven van het bondgenootschap. De Fransen bleven lid zoals Nederland ongeveer achter de inval van Irak stond: wel politieke, maar geen militaire steun. Jazeker, de vergelijking kan zelfs nog ietsje worden doorgetrokken: Nederland onthield zich van actieve militaire steun, dus bood zo nodig wel passieve militaire steun. En zo deden de Fransen het ook.

Officieel was de NAVO dégôutant. Fransen lieten zich de les niet door Amerikanen lezen. Vol trots verdedigden ze het bezit van hun nucleaire afschrikkingsmacht, de Force de Frappe. Maar onafhankelijkheid had wel zijn prijs. Toen de Arabische landen in 1973 een olieboycot tegen het Westen invoerden, waren de Verenigde Staten niet van plan door de knieën te gaan en een pro-Palestijns (lees Israël-kritisch) beleid te gaan voeren. Frankrijk wel: het leverde onbezwaard de eerste kernreactor en Mirage-gevechtsvliegtuigen aan Saddam Hoessein om de olieaanvoer uit Irak veilig te stellen.

De Franse wapenindustrie werd door dik en dun gesteund: het was niet alleen een van de grands projets waarmee de Franse herindustrialisatie staatsdoping kreeg ingespoten, het moest de Franse defensie ook onafhankelijk maken van de Amerikaanse leiband via de NAVO. Zo kon het gebeuren dat Britse oorlogsschepen zich in de Falklandoorlog zorgen maakten over superieure Franse Exocet-raketten, op hen afgevuurd vanaf Argentijnse oorlogsschepen. Twintig jaar later leek 9/11 voor een omslagpunt te zorgen, maar de ergste crisis moest nog komen. In 2003 suggereerde president Chirac zelfs een Frans-Duits-Russische entente, zó verschrikkelijk was hij tegen de inval in Irak.

De werkelijkheid was subtieler. Achter het gaullistische ballet van patriottisme schikte ook Frankrijk zich noodgedwongen naar Amerikaanse choreografie. Franse raketten staan niet gericht op doelen die NAVO-raketten al onder schot houden. Toen Frankrijk zich veertig jaar geleden hooghartig uit de alliantie verwijderde, gold dat niet voor twee Franse divisies in Duitsland, die nauw contact bleven onderhouden met NAVO-commandanten. Het trok zich niet terug uit de luchtverdediging, want daar profiteerde het van mee. Oliepijpleidingen en het Franse luchtruim bleven beschikbaar voor de NAVO. De onderzoeker David Yost beschreef hoe de Franse Force de Frappe zich dan wel onafhankelijk noemde, maar naar vorm en inhoud frappant Amerikaanse trekjes had. Toen puntje bij paaltje kwam stopte Frankrijk in 1982 met wapenleveranties aan de Argentijnse generaal Galtieri, met de dank van Margaret Thatcher die daarna geen kind meer had aan de Argentijnse vloot. Franse inlichtingendiensten hebben in de Balkanoorlog altijd goed samengewerkt met andere NAVO-diensten. Kortom, het viel achter de schermen wel mee met die Franse eigenwijsheid.

Waarom wilde De Gaulle Frankrijk eigenlijk uit de Navo losmaken? Tot op de dag van vandaag weet niemand het zeker. Trots en wantrouwen van de oude generaal speelden een rol. Al in 1961 vertrouwde hij er niet meer op dat de jonge blaag Kennedy zijn atoomwapens zou willen inzetten voor de verdediging van Europa. Dat de Britten een jaar later met de Nassau-overeenkomst toegang kregen tot Amerikaanse Polarisraketten en de Fransen niet, maakte zijn wantrouwen er niet minder op en stijfde hem in zijn idee dat Frankrijk zijn eigen atoommacht moest hebben. Daarmee zou Frankrijk de leiding kunnen geven aan een Europees buitenlands beleid. Duitsland, dat Frankrijk in de geschiedenis militair had overlopen en in potentie - ook economisch - weer zou kunnen overvleugelen, kon daarmee in het Franse gelid worden gezet, want dat had na de Tweede Wereldoorlog een verbod op kernwapens opgelegd gekregen.

De ironie is dat de Franse keuze voor zelfisolatie haast averechts heeft gewerkt. De Franse invloed in de wereld verminderde. Duitsland werd hét concentratieland van de NAVO, de Amerikanen luisterden voortaan steeds meer naar Bonn dan naar Parijs. Het onderhouden van een eigen defensie- en kernmacht kostte de Fransen veel geld en talent, terwijl de West-Duitse economie al die middelen kon steken in auto's, machines en diensten die de wereld stormenderhand veroverden. De veertien overblijvers van de NAVO bleken het best zonder Frankrijk te kunnen, Frankrijk niet zonder de NAVO. De Gaulles wens dat de Noord-Atlantische Raad, het politieke overlegorgaan van de bondgenoten, in Parijs zou blijven omdat de Quai d'Orsay nu eenmaal de Olympus van de wereld was, ging niet in vervulling. De Raad verkoos zelf mee te verhuizen naar Brussel. Om de eer aan zichzelf te houden, besloot De Gaulle, nee eiste hij zelfs, aan de verhuiskosten mee te betalen. En de oude generaal regeert nog steeds mee. Want wat zegt Sarkozy nu Frankrijk terugkeert in het bondgenootschap? 'De Gaulle zou het nu, veertig jaar later, goedgekeurd hebben.'