Amerikaanse mensenrechtenorganisaties protesteren tegen de uitschakeling van Anwar al Awlaki. Deze voorman van Al-Qaida werd anderhalve week geleden een kopje kleiner gemaakt door de zoveelste drone-aanval in de Jemenitische woestijn. Dat hij een boef was, wordt niet bestreden, het argument is nu vooral dat hij een Amerikaans paspoort had, en de Amerikaanse grondwet beveelt dat je niet zonder eerlijk proces door je eigen regering van het leven mag worden beroofd. Het verweer van de Amerikaanse regering is dat zij in oorlog is met Al-Qaida, en dan gelden andere wetten. Welke? Wel, je moet het er eerst met elkaar over eens zijn dat er oorlog is en dan zegt het oorlogsrecht dat er sprake moet zijn van legitieme zelfverdediging en dat het middel (de aanval met het onbemande raketvliegtuigje) proportioneel hoort te zijn.
Daarmee zijn we terug in de discussie waarmee de regering-Bush in de hoek werd gebokst: hoe acuut was de concrete dreiging die van deze Awlaki uitging, en hoe preventief mag je optreden? Het verrassende antwoord moet toch zijn dat Obama hierin geen millimeter verschilt van zijn bekritiseerde voorganger. Onder zijn presidentschap is de onbemande drone het chosen instrument in de strijd tegen het terrorisme geworden. Naarmate Obama de grote troepenmachten geleidelijk uit Irak en Afghanistan terugtrekt, moet het in die strijd tegen de schurken in Afghanistan, Pakistan, Somalië, Libië of Jemen vooral van targeted killings (tk's) komen. Veel van die tk's zitten in de juridische schemerzone en het recht hobbelt achter de feiten aan. Sinds 9/11 zijn alleen al in Pakistan rond de tweeduizend militante figuren weggeschoten door drones vanachter een computerscherm in Amerika. In de twee jaar onder Obama zijn vier maal zoveel drone-acties uitgevoerd als onder acht jaar Bush daarvoor. Niet dat de regering-Obama zich niet inspant om rekenschap te geven. Maar de grenzen zijn verlegd en het eind is niet in zicht. Volgens de Army Times waren er in 2009 675 geheime raids, en tot nu toe in 2011 al 1879. Dag in dag uit selecteren nu vierhonderd man op de afdeling Counter Terrorism van de CIA doelen op de aardbol, tien jaar geleden niemand.
In 1976 verbood de Amerikaanse regering (zichzelf) de doelbewuste moord in vredestijd. Maar na 9/11 ging het Congres akkoord met een uitzondering voor iedereen die iets met de aanslagen te maken had. Door de strijd tegen Al-Qaida c.s. - geen staat maar een privéclub - niet tot misdaadbestrijding maar tot oorlog te verklaren, verklaarde het de eis van due process niet van toepassing. Volgens John Brennan, raadsadviseur antiterrorisme van Obama, wordt er héél zorgvuldig 'ge-tk-d'. Er wordt alleen tot een tk besloten als er geen twijfel bestaat over het doelwit, de kans op burgerslachtoffers klein is en er sprake is van acute dreiging. Anderhalf jaar geleden vond Philip Alston, speciaal rapporteur van de VN, dat niet. Vooral aan de redenering dat dubieuze figuren preventief om zeep gebracht mochten worden had Alston geen boodschap. De opvatting van Bush dat je óók tot actie zou mogen overgaan als de dreiging nog niet zo evident was (Obama kreeg een veeg uit de pan door de toevoeging 'which apparently may still reflect US policy') noemde Alston 'deeply contested and lacks support under international law'.
Anwar al-Awlaki werd in april 2010 op de dodenlijst geplaatst, nadat was gebleken dat hij mental coach was geweest van Malik Nadal Hasan, die in 2009 dood en verderf had veroorzaakt op de Amerikaanse legerbasis Fort Hood. Onderbroekenbomber Farouk Abdulmutallab, die op eerste kerstdag bijna een vliegtuig uit Amsterdam naar Detroit opblies, was een tweede discipel. In november 2010 liet Awlaki via een videoboodschap weten dat je Amerikanen overal mocht doden, zelfs zonder fatwa. Zo verschoof zijn profiel van foute propagandist naar operationele vijand. Aan dat imago is door de Amerikanen met vlijt gewerkt, volgens critici doelbewust om de tk-campagne tegen hem te rechtvaardigen. Na de eliminatie van Bin Laden werd hij als mogelijke nummer één van Al-Qaida getipt, en ook het argument dat 'zijn' filiaal AQAP (Al-Qaeda in the Arabian Peninsula) nog gevaarlijker is dan het hoofdkantoor in Pakistan zette hem nadrukkelijk in de spotlights.
Beetje vreemd om juist rond de dood van Awlaki zoveel vragen te stellen vanwege zijn paspoort, want zouden Amerikaanse terroristen minder last van het internationale recht mogen hebben dan niet-Amerikaanse terroristen? Maar deze vraag is wel gerechtvaardigd: hoe zit het met die andere 1878 raids waarvoor Obama het groene licht gaf?
