Waarom we het ons niet kunnen veroorloven om Griekenland niet te helpen
Het wonderlijke aan de Griekse eurocrisis is dat die als een financieel-economisch drama wordt gezien. Goed, de gevolgen van het debacle zullen zeker te merken zijn op bankbalansen, staatsbegrotingen en in onze portemonnee. Schokkend zullen de beelden van omvallende banken zijn, hartverscheurend de afwaarderingen. Bankroet bestaat in krampachtig geheimgehouden scenario's, want juist in de economie speelt de angst voor de selffulfilling prophecy zo'n verlammende rol.
Maar laten we duidelijk zijn over het grote dreigscenario dat zich nog achter een Grieks bankroet aftekent. Want dat gaat over meer dan geld. Over de geopolitieke gevolgen van een failliet hoor je bijna niets. Griekenland kan niet worden geliquideerd als een mislukte stroopwafelfabriek of als Saab. De curator kan het land niet bij opbod verkopen, al had het me niet verbaasd als Khadaffi - was hij nog in charge - intussen al broederlijke hulp zou hebben aangeboden in ruil voor Kreta, met dank aan het ideetje van Mark Rutte.
Wie de afweging wel-helpen of niet-helpen breder trekt en over de geopolitieke consequenties fantaseert, zou het begrip eigenbelang (en 'laat die Grieken maar stikken') wat royaler definiëren. Griekenland is stout geweest, maar mag niet worden opgegeven. Misschien bedoelde de Amerikaanse minister van Financiën Timothy Geithner dat toen hij begin deze zomer aandrong op 'een veel omvattender benadering' van het Griekse probleem dan de Europeanen volgden. Die dachten alleen aan de eigen portemonnee. Afgelopen week dook Geithner met dezelfde waarschuwing weer op in Polen, Wroclaw, waar toch heus alleen de EU-landen waren verwacht. Maar nu was de koerier van Obama openlijk boos: get your act together!
Als de Griekse economie instort, is sociale onrust een understatement. Zowel op links als rechts loeren politiek extremisme en meer dan glasgerinkel. Anarcho-terroristen en ultrarechtse groepen kunnen in Griekenland nog altijd de samenleving ontwrichten. Alleen al die dreiging zal buitenlandse investeerders doen wegblijven, en zonder hen kan de Griekse economie zich niet redden. Hulp weigeren is geen altruïsme, maar bewust het risico aanvaarden dat Griekenland een junkland wordt.
Stel dat we dat laten gebeuren en er vanuit gaan dat het junkvirus andere landen (Italië, Portugal, Spanje, zelfs Frankrijk) niet besmet. Griekenland is een scharnierland tussen het Westen en Noord-Afrika en het Midden-Oosten. Op het moment dat de Arabische lente een nu-of-nooit-fase doormaakt, is een stabiel Zuid-Europa van het grootste belang. Hulp vanuit en historische banden met Griekenland fungeren traditioneel als nuttige schakel tussen Europa en deze Arabische achtertuinen. (Klein voorbeeld daarvan is de Griekse bemiddeling bij de vrijlating van de Nederlandse helikopterbemanning die bij Sirte gevangen genomen werd). Griekenland heeft de afgelopen twintig jaar ook als lastige, soms zelfs verdachte, maar nuttige loper naar de Balkan gefungeerd. Net pro-Servisch en orthodox genoeg om af en toe eens met Belgrado te bellen om de gedachten van Milosevic tijdens de Balkanoorlogen te peilen, maar natuurlijk ook genoeg NAVO- en EU-lid om te garanderen dat niemand ter wereld betwist dat de Balkan uiteindelijk een Europese binnentuin is, en geen woest grensland tussen oost en west.
Griekse verongelijktheid over Noord-Europese dictaten - hoe trots en misplaatst ook - maken de kans op het opflakkeren van conflicten in Kosovo, Macedonië en Cyprus weer groter, want de matigende rol van Brussel gaat verloren. Als de EU zich van Griekenland afkeert en Athene als zuidelijke schildwacht wegvalt, zou het moeilijke proces van de-balkanisering (lees: Europese socialisering) na de conflicten van de jaren negentig zware schade oplopen. In het ergste geval houdt Europa dan weer bij Wenen of Ljubljana op.
Nog beroerder wordt het als na Griekenland het virus wél overslaat naar andere Zuid-Europese landen. Dat zou een proces van desintegratie van de EU in gang kunnen zetten. Eerste slachtoffer zou het gemeenschappelijk Europees buitenlands beleid zijn. Turkije zou de Griekse schakelrol niet overnemen. Niet alleen groeit de afstand tussen Ankara en Brussel verder als Zuid-Europa een tweederangsrol krijgt, Turkije ambieert onder Erdogan een steeds onafhankelijker leidersrol als regionale grootmacht jegens de Kaukasus, Centraal-Azië, Israël en de Arabische wereld en het zou zijn gewicht ook tot in de zuidoostelijke Balkan kunnen (willen) laten gelden.
Er zijn verre landen geweest waar werd ingegrepen onder het motto we can't afford to fail. Waarom zou dat niet opgaan voor een lastpak als Griekenland?
