Global Zero

Global Zero is het initiatief dat op 8 december in Parijs honderd beroemde mensen bij elkaar bracht en de wereldleiders oproept om ernst te maken met de oude leus - maar ook verplichting uit het nonproliferatieverdrag! - om de kernwapens uit de wereld te helpen. Het zijn niet de minste namen die we onder de lijst van honderd vinden: Jimmy Carter, Lawrence Eagleburger, Frank Carlucci, Michael Gorbatsjov, Richard Burt, Strobe Talbott. En eentje uit Nederland: Mabel van Oranje.

Ik denk dat we er meer van gaan horen. Her en der staan Bendes van Vier op: oude staatslieden die - al was het maar op pragmatische gronden zoals het doembeeld van de terrorist die een slingerende atoombom steelt - de atoombom willen afzweren. In de VS begon het in 2007 met een oproep van de oud-ministers Henry Kissinger, George Shultz, William Perry en senator Sam Nunn. Ze kregen meteen bijval van Michael Gorbatsjov, de Sovjetpremier die in 1987 met Ronald Reagan de Europese kernraketten voor de middellange afstand in de ban deed.

De estafette werd op 30 juni 2008 voortgezet in de Britse Times met een partij-overstijgende oproep van eerbiedwaardige Sirs en Lords: Malcolm Rifkind, David Owen, Douglas Hurd en George Robertson vroegen de wereld 'to start worrying and learn to ditch the bomb'. Zomer 2008 bloeide een Italiaanse bende van vier op met oud-ministers Massimo D'Alema, Gianfranco Fini, Giorgio La Malfa en Arturo Parisi. Anderhalve maand geleden sloeg het virus over naar een Duitse Bende van Vier, bestaande uit Helmut Schmidt, Richard von Weizsäcker, Egon Bahr en Hans-Dietrich Genscher.

Moet men grijs en eminent zijn om voor een begrafenis van het kernwapen te zijn? 'Nee,' zei oud-premier Ruud Lubbers vorige week, 'toen de vredesbeweging in 1985 mij in de Houtrusthallen letterlijk de rug toekeerde, was ik eigenlijk ook al voor "nul".' Maar ondanks Lubbers' verkenningen achter de schermen is een Nederlandse Bende van Vier nog niet opgestaan. Obama heeft intussen de eliminatie van de atoombom wel 'een centraal element' van zijn beleid genoemd, ook Maxime Verhagen deed dat vorig jaar al, maar gidsland Nederland loopt even niet voor de muziek uit.

De aloude vredesbeweging IKV-Pax Christi wil daar nu met haar rapport Een kernwapenvrije wereld verandering in brengen. Wat wil het rapport concreet? Ik geef er mijn voorspellingen meteen bij:

- Van de NAVO wordt gevraagd dat zij zich dit jaar uitspreekt voor het beëindigen van de politieke en militaire rol van de kernwapens. Ik denk dat de NAVO dat niet zal doen, maar zou al met de helft tevreden zijn: een 'veel kleinere rol' van het kernwapen. Ik denk dat de regering-Obama buiten de NAVO om dit jaar wel alvast van zich zal laten horen. Hillary Clinton gaat met de Russen over het raketschild praten en over een hervatting van het zogeheten START-proces: de gecontroleerde reductie van intercontinentale atoomraketten. Dat was voor Bush een non-issue.

- Uiterlijk 2010 moet het kernstopverdrag van kracht zijn. Ik denk dat het zomaar zou kunnen dat Obama, en vervolgens China, het verdrag gaan ratificeren en ik zou dan al heel gelukkig zijn. Voor een paar andere dwarsliggers (Iran, Israël, Noord-Korea, India en Pakistan) zal 2010 te vroeg komen.

- In 2010 moet volgens het rapport 'overeenstemming worden bevorderd' over een verbodsverdrag op de productie van splijtstoffen: zo geformuleerd, zie ik Obama die onderhandelingen wel vlot trekken.

- In 2015 moet er een 'kernwapenvrij Europa' (ik neem aan de EU) zijn en Nederland moet 'nu' de kernwapentaak van de luchtmacht beëindigen. Het eerste is te hoog gegrepen: Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk zullen zo ver niet gaan en over atoomwapens praten is in de EU volstrekt taboe. Nederland? Ik vind het best, ik heb al eens frivool voorgesteld om 'onze' kernwapens op Volkel, die Amerikaanse leasetaak dus, in geheime onderhandelingen aan Israël over te doen. Wel in ruil voor Israëlische toetreding tot het nonproliferatieverdrag en als wegbereider voor een massavernietigingswapenvrije zone in het Midden-Oosten.

- In 2020 moet volgens IKV-Pax Christi de gehele wereld kernwapenvrij zijn. U zult denken dat ik dit dromerij vind, maar dit is juist de meest realistische van alle doelstellingen. Het gaat me niet om 2020, maar om het principe. In 2012 zingen we het requiem voor alle chemische wapens in de wereld. In 1987 lukte het om alle middellange afstandskernwapens uit de wereld te helpen. De geschiedenis heeft verrassingen in petto. Onderhandelingen over integrale oplossingen zijn veel gemakkelijker dan die over deeloplossingen, die moeilijker te controleren zijn en scheve ogen geven omdat ze voor de een wel, en voor de ander niet gelden.

Ik bezondig me aan iets heel doms, namelijk voorspellen. Maar de kans dat drie van de vijf voorspellingen uitkomen, acht ik groter dan de kans dat twee kernonderzeeërs elkaar midden in de Atlantische Oceaan toevallig raken.