Global Zero nog ver weg

President van de VS Barack Obama sprak zondagmorgen in Praag ten overstaan van tienduizenden belangstellenden over 'Global Zero', het streven naar een kernwapenvrije wereld. Het motief voor Obama's nucleaire agenda is: '... the threat of global nuclear war has gone down, but the risk of a nuclear attack has gone up'.

Wat kondigt Obama concreet aan?

1) De VS houden vast aan hun eigen kernwapens zolang anderen die hebben, maar hun rol in de Amerikaanse veiligheidsdoctrine zal kleiner worden.

2) 'We will negotiate a new strategic arms reduction treaty with Russia this year', en 'alle' andere landen ertoe overhalen om mee te doen.

3) Het omstreden raketschild vervalt als Iran afziet van kernwapens.

4) De VS zal het CTBT (Kernstopverdrag) ratificeren.

5) De VS zal een swing geven aan een beruchte non-starter in het wapenbeheersingsveld: onderhandelingen over een productiestop voor splijtstof voor atoomwapens (Fissile Materials Cut Off, kortweg Cut Off).

6) Oprichting van een (civiele) Internationale Splijtstoffen Bank: landen die afzien van atoomwapens krijgen toegang tot deze voorraad splijtsof, mits die bestemd is voor vreedzame programma's, bijvoorbeeld het opwekking van kernenergie.

7) Versterking van het Non Proliferatie Verdrag: strenger toezicht om militaire misbruik van atoomprogramma's te voorkomen, straffen voor landen die een loopje met het verdrag nemen.

8) Binnen 4 jaar een systeem realiseren dat voorkomt dat nucleair materiaal in verkeerde handen valt (bijvoorbeeld van terroristen). Nu al bestaande 'activiteiten' om illegale transporten te verijdelen moeten echte 'global institutions' worden.

De VS zal dit jaar een topconferentie over Nucleaire Veiligheid organiseren.

Wat is hier werkelijk nieuw en opzienbarend aan?

Het is een behoudende agenda, gebaseerd op voorstellen die al een tijdje in het veld gonsden. Maar wel in het progressieve veld. Enigszins nieuw is (2), namelijk dat hij dit jaar niet alleen een oud strategisch verdrag (START) wil redden maar ook een nieuw verdrag uitonderhandeld wil hebben. Dat is onverwacht snel. En niet alleen met Rusland maar ook eens met all nuclear weapons states. Dit wijst erop dat Obama naar een soort recht op 'minimale afschrikking' voor kernwapenstaten wil streven.

In de bilaterale sfeer legt hij Iran (3) een duidelijke keus voor: als Iran stopt met kernwapens krijgt het gegarandeerd recht op toegang tot splijtstof uit een Internationale Splijtstoffen Bank. Rusland (2) krijgt impliciet de boodschap dat het raketschild verdwijnt als het ervoor kan zorgen dat Iran geen bedreiging vormt.

Welke radicale stappen zet Obama (dus) niet?

- Geen eenzijdige ontwapening. 'Global Zero' is een mooi streven, maar wel 'not in my liftetime'.

- Geen opgeven van het raketschild

- Er wordt niet concreet gesproken over het lot de duizenden kleinere (tactische) kernwapens, die o.a. ook nog in Europa liggen.

Welke stappen liggen moeilijk?

- Ratificatie van het Kernstopverdrag; een paar andere landen (India, Noord-Korea, Pakistan) zullen het voorbeeld niet voetstoots volgen, China is onzeker. Ook Amerikaanse militairen zelf vinden dat ratificatie riskant is, als je veilige kernwapens wilt moet je ze volgens hen af en toe kunnen testen.

- Rusland zal ontevreden zijn over de voorlopige handhaving van het raketschild.

- Landen als Iran (en India) zullen niets zien in een Internationale Splijtstoffen Bank. Daar willen ze niet van afhankelijk zijn.

Conclusie

Het is een voorzichtige, maar zeker vergeleken bij de regering-Bush, progressieve agenda. Maar Global Zero ligt ver weg.

Zie ook

- Tekst toespraak Obama

- Global Zero, column Vrij Nederland, 24 februari 2009