Help, Kosovo onafhankelijk

Als de schijn niet bedriegt, verklaart Kosovo zich op die dag onafhankelijk. Het is een gelopen zaak volgens premier Hashim Thaci, de formeel nog steeds Servische provincie zal volgens hem door wel honderd andere landen erkend worden. Natuurlijk niet door Servië, dat weer verder wordt uitgekleed. En ook niet door de Slavische bloedbroeder Rusland, dat woedend is over de westerse steun aan een onafhankelijk Kosovo en niet moe wordt te verkondigen dat de doos van Pandora opengaat. Helemaal ongelijk hebben de Russen niet, maar ja. In voetbal zeggen ze: de winnende coach heeft gelijk. En dat is niet Servië of Rusland.

Met een luchtoorlog had de NAVO in 1999 een eind gemaakt aan het etnisch-Servische geweld van de Joegoslavische leider Milosevic tegen de Albanese bevolking van Kosovo. De bommencampagne had vooraf niet de zegen van de VN-Veiligheidsraad gekregen, want ook toen lagen China en Rusland dwars. Pas na de overwinning van de NAVO gaf de VN alsnog een verklaring van geen bezwaar. Op 19 juni 1999 nam de Veiligheidsraad resolutie 1244 aan. Daarin werd besloten om Kosovo tijdelijk onder internationaal bestuur te stellen 'under which the people of Kosovo can enjoy substantial autonomy within the Federal Republic of Yugoslavia'. Wat er daarna zou gebeuren, was bewust niet omschreven, maar je kunt niet beweren dat het minder dan substantial autonomy voor Kosovo zou zijn. De meeste Servische troepen en politie moesten de provincie uit.

Eerst zou die overgangstoestand een jaar duren, daarna te verlengen 'tenzij de Veilig­heids­raad anders zou beslissen'. Eeuwig schaak, want de Russen blokkeerden in de VN verdere besluitvorming en dat heeft de provincie ertoe gebracht om dan zelf de onafhankelijkheid maar uit te roepen. Dat is in strijd met resolutie 1244 zeggen de Russen, want het gaat buiten de VN om. En als de Europese Unie er dan ook nog eens een vredesmacht van achttienhonderd man naar toe wil sturen om de jonge staat de eerste periode van feest/rellen/roes/protest door te helpen, is dat volgens Moskou ook een schending van 1244. Ook binnen de EU hebben sommige landen er moeite mee (Spanje, Griekenland), maar het sturen van de EU-macht staat voor 18 februari op de agenda van de Europese ministers van Buitenlandse Zaken. En dat wordt dus een spannende dag voor Europa.

Voor de zojuist tot Servisch president gekozen Tadic is de dreigende afscheiding van Kosovo een nachtmerrie. Hij is pro-westers en heeft tot opluchting van de EU de nationalistische kandidaat Nikolic nipt verslagen. Wellicht dankzij de EU, die Servië de worst van een EU-lidmaatschap voorhoudt en de kiezers vlak voor de stembusgang alvast paaide met één plakje van die worst. En nu de welgezinde Tadic 'binnen' is, had Brussel zo gehoopt dat de afwikkeling van Kosovo en dat andere Grote Probleem, de overdracht van oorlogsmisdadiger Mladic aan het tribunaal in Scheveningen, op een prettige manier zou kunnen worden opgelost.

Maar op de Balkan bestaan geen prettige oplossingen. Ook Tadic is tegen de onafhankelijkheid van Kosovo, al was het maar om zijn nationalistische opponenten niet zoveel wind in de zeilen te geven dat zijn pasverworven presidentschap een onbegonnen zaak wordt. De eerste tegenslag hebben Tadic en de EU al binnen: premier Kostunica verbood vorige week de ondertekening van het eerste samenwerkingsakkoord tussen de EU en Servië, dat werd afgeschilderd als een valse Brusselse truc om de onafhankelijkheid van Kosovo af te kopen. De overdracht van Mladic zal Tadic ook niet makkelijk vallen. Sommige kenners beweren dat Tadic geen controle heeft over de veiligheidsdiensten ­ die Mladic zouden beschermen. De vreugde over de overwinning zal Tadic snel vergaan.

Zal de EU hem nu verder in het pak hijsen door Servië het EU-lidmaatschap toch toe te werpen, zonder verdere concessies te eisen? Dat is de grote angstdroom van Maxime Verhagen, die kampioen van de mensenrechten wil zijn en eerst Ratko Mladic in Scheveningen wil zien. Hij kan zijn veto over concessies aan Servië uitspreken. Er zal enorme druk op hem uitgeoefend worden om de realist te spelen. Maar een tweede 'verraad' aan Srebrenica kan Nederland zich niet veroorloven, dus we gaan nog wat beleven. In het beste geval: een langdurige patstelling. In het allerslechtste geval: een ministerscrisis in Den Haag, onlusten én vreugdeschoten in Kosovo, radeloosheid in Brussel, een koude oorlog met Rusland en Servië en een EU-vredesmacht in een piepklein onafhankelijk landje.