Herbevestigen wekt achterdocht

Les 1 uit het opleidingsklasje voor jonge diplomaten: onderhandel niet over zaken die al onwrikbaar vastliggen. Stating the obvious, het pakt bijna altijd averechts uit. Voor de zekerheid toch nog een keer met een ander afspreken dat je niet zult stelen? Dat je niet corrupt zult zijn? Dat je je aan de wet zult houden? Je bereikt er precies het tegendeel mee. Herbevestigen is levensgevaarlijk.

Het is allemaal deel van een oud dilemma uit de diplomatie, maar eigenlijk uit alle contacten die sprekende mensen met elkaar onderhouden. Van de conferentiezaal tot de slaapkamer geldt: hoe moet ik iets zeggen dat ik al eens eerder heb gezegd? Of is zwijgen de beste manier om iets te herhalen? Heb je iemand trouw beloofd, dan sta je de tweede en derde en elke volgende keer voor de vraag of je dat steeds moet herhalen of dat je erover moet zwijgen. Doe je het eerste, dan loop je kans het verwijt te krijgen dat de oorspronkelijke toezegging blijkbaar halfzacht was of slechts van tijdelijke aard. Doe je het tweede, dan word je weer verweten dat je je belofte blijkbaar vergeten bent of dat je er niet meer zo aan hecht als eerst (hou je eigenlijk nog wel van me?).

Landen sluiten niet-aanvalsverdragen. Waarom eigenlijk? Als ze lid zijn van de Verenigde Naties mogen ze elkaar sowieso al niet aanvallen. Ze hebben het handvest van de VN ondertekend waarin staat dat ze geen geweld zullen gebruiken, behalve voor zelfverdediging of als de VN ze daartoe oproept. Een niet-aanvalsverdrag is overbodige luxe en doet precies wat het wil voorkomen: het trekt met terugwerkende kracht alles wat eerder was beloofd in twijfel.

Sommige landen gaan verder in hun verzekeringsbeleid, ze sluiten vriendschapsverdragen en zelfs eeuwige bondgenootschappen.

Polen werd elf jaar geleden lid van de NAVO. Alle reden om zich veilig te voelen, want een aanval op één is een aanval op allen, dus iedereen snelt je te hulp. Toch wilde het ook nog een stukje raketschild plaatsen, om nog ietsje meer liefde van Bush jr. te kopen. Het was niet handig van de Polen om te zeggen dat ze zich daardoor een beetje méér lid van de NAVO voelden. Hoezo meer? Vertrouwden ze de Artikel 5-garantie soms niet, die Polen de verzekering gaf dat de andere bondgenoten te hulp zouden snellen als het land zou worden aangevallen? Moest dat 'beetje meer' juist niet uitgelegd worden als een motie van wantrouwen tegen de anderen?

Het werd nog erger. Rusland maakte bezwaar tegen dat Poolse stukje raketschild en wilde het kwijt. Obama paste het plan aan en schoof het stukje naar het zuiden: bedankt Polen. Nu waren de Polen pas echt ongerust. Ze eisten compensatie, en verlangden extra garanties van de Amerikanen voor hun veiligheid, bovenop de 'gewone' NAVO-garantie. Het basispakket was niet goed genoeg meer. Andere NAVO-landen raakten geïrriteerd - de Polen bewezen niet alleen zichzelf geen dienst, maar zo knaagden ze aan het hele NAVO-verdrag. De veiligheidsgarantie voor alle partners leek minder waard te worden door het gezeur om een onsje meer van één ander.

Maxime Verhagen wil in het regeerakkoord laten vastleggen dat er niet aan de rechtsstaat wordt getornd. Als extra schild tegen een aantasting van de vrijheid van godsdienst en tegen discriminatie. Als verzekering tegen etnische registratie. Zo'n Maximeclausule - het raketschild dat ongeruste CDA'ers moet beschermen tegen aanvallen uit de PVV - is dus een onverstandige zet.

Het herhaalt, dus devalueert, rechten die al zijn gewaarborgd in de grondwet en internationale verdragen. Ze zijn een belediging van die verontruste CDA'ers, die een waardeloze polis van hun fractieleider tegen PVV-gebral krijgen aangesmeerd om ze gerust te stellen. Ze zijn een affront voor alle Nederlanders die zich sowieso aan de grondwet houden en er niet om hebben gevraagd dat één fractievoorzitter zich als hoeder opwerpt van grondrechten die zij al hadden - alleen maar om zijn rol in formatieonderhandelingen te stutten. En die de grondwet, hun basispakket, daarmee verzwakt. Niemand, behalve een tweederdemeerderheid van de Staten Generaal, heeft het recht om aan mijn grondwet te komen en ononderhandelbare bepalingen daaruit te herverzekeren tegen de escapades van een geborneerde dwaas. Stating the obvious, het werkt averechts.