Bron: Flickr / Sakucae
Opent het nieuws op 20 juli met het sensationele bericht dat Iran en de rest van de wereld een deal hebben gesloten over het atoomprogramma?
Of is er kostbare tijd verspild en zijn we alleen maar dichter bij de dag gekomen waarop de Israëlische luchtmacht opstijgt richting Natanz en Fordow? Op 20 juli loopt het interim-akkoord af dat Iran een half jaar geleden sloot met de grootmachten over zijn nucleaire programma. Teheran wordt er sinds het begin van deze eeuw van verdacht een geheim uraniumverrijkingsprogramma te hebben.
Voor het opwekken van atoomenergie, zegt Iran. Voor het maken van kernwapens, zegt Israël. Hoe dan ook verdacht, vindt ook het Internationaal Atoomenergie Agentschap (IAEA). Afgelopen jaren dreigde de situatie verschillende keren uit te draaien op een militaire showdown. Voor Israël is een nucleair Iran onacceptabel.
Intussen tikt de tijd weg, en daarmee ook de ruimte voor een diplomatieke oplossing
Een rode lijn is dat het voor Israël niet meer mogelijk is om een Iraans kernwapen tegen te houden, lees: het ondergrondse programma in de gaten te houden. Op dat moment, zo dreigt het, zal Israël de Iraanse installaties aanvallen. De VS trekt de rode lijn iets verder; pas als men zeker weet dat Iran een kernwapen bouwt, komt de militaire optie in zicht. Tussen de Israëlische en de Amerikaanse optie ligt een tijdsbestek van enkele maanden, een gevaarlijke zone van pappen en nathouden.
Obama probeert de Israëlische regering gerust te stellen, hele en halve verzekeringen te geven dat hij Israël niet in de steek zal laten, maar hij wil ook niet door Israël worden meegetrokken in een levensgevaarlijk conflict. Iran vertrouwt hij echter ook niet. De VS en de VN stelden sancties in die Israël niet ver genoeg vindt gaan, en die Iran boos maken omdat het vindt dat het recht heeft op een civiel (vreedzaam) nucleair programma. Intussen tikt de tijd weg, en daarmee ook de ruimte voor een diplomatieke oplossing.
Toch gloorde die vorig jaar na de onverwachte verkiezing van Hasan Rouhani tot president van Iran. In ruil voor sanctieverlichting ter waarde van 7 miljard dollar zegde Iran toe de klok een half jaar stil te zetten: stoppen met de productie van hogerverrijkt uranium, onschadelijk maken van de voorraad van 20%-verrijkt uranium die het al heeft, stilleggen van de Arak-zwaarwaterreactor waarmee plutonium gemaakt kan worden, dagelijkse IAEA-inspecties van verdachte installaties, kortom pauze en zelfs een beetje meer dan dat.
De Grote Bedoeling was om tijdens deze pauze met een definitief akkoord te komen. Terwijl in Nederland het nieuws vorige week opende met de terugloop van het aantal eekhoorntjes, reisden de ministers van Buitenlandse Zaken van de P5+1 naar Wenen om het eindspel te spelen.
Zeg nooit nooit, maar het ziet er somber uit. Na een beetje optimisme een maand geleden, vlak voor de laatste ronde, onthulde de Franse minister Fabius dat er op allerlei punten nog grote verschillen zijn te overbruggen en erger: dat Rusland een beetje leek af te drijven. Een westerse diplomaat zei, niet helemaal serieus, maar toch: ‘Wij willen dat Iran zijn verrijkingsprogramma honderd jaar stillegt, de Russen vinden dat ze het drie kwartier moeten stopzetten.’
Om nog even in voetbaltermen te blijven: het wordt verlengen, maar niemand wil strafschoppen nemen
Het gevoeligste punt is dat Iran erkenning eist van het recht om uranium te verrijken, en vervolgens ook kibbelt over het aantal centrifuges dat het daarvoor dan nodig zegt te hebben. Nu heeft het er 19.000, waarvan er 10.000 werken. Het Westen vindt dat Iran het recht op uraniumverrijking verspeeld heeft, maar dat standpunt lijkt onderhandelbaar. Een paar duizend zou dan genoeg moeten zijn, en de Iraanse onderhandelaars zouden met 50.000 hebben geschermd.
Ayatollah Khamenei mengde zich vorige week in de discussie door ineens over 190.000 centrifuges te beginnen, een killing eis of een manoeuvre om een verlenging af te dwingen. Reden waarom John Kerry waarschuwde dat er niet verder onderhandeld zal worden als Iran zich niet serieus gedraagt. Maar dan? Israël zal zeggen dat het verloren tijd is en Iran de boel bedriegt. Twee extra aanvallers erin, de bal moet nu op de stip. Om nog even in voetbaltermen te blijven: Obama zal zeggen dat de beslissing in de 120ste minuut kan vallen. Het wordt verlengen, maar niemand wil strafschoppen nemen.
Commissioned research
Senior Research Fellow