Het gelijk van de buschauffeur

Met zijn artikel "Getting Iraq wrong" legt Michael Ignatieff verantwoording af voor zijn steun aan de interventie in Irak, in 2003. Ignatieff was een van de vurigste en invloedrijkste pleitbezorgers van de interventie. Maar sinds hij zijn leerstoel aan Harvard inruilde voor een zetel in het Canadese parlement heeft hij spijt. Hij heeft de woorden "mea culpa" niet gebruikt, maar de reizang uit het drama beklaagt de Canadese geleerde als een morele loser. Ik kan Ignatieff maar één ding kwalijk nemen en dat is dat hij een extra argument aan die critici heeft gegeven die bloed ruiken en de jacht op degenen die "fout waren in de oorlog" tot het belangrijkste thema van de Irak-discussie maken. Met storende effecten: de debatten over de vraag of de VS onmiddellijk uit Irak moeten vertrekken, of wij Nederlanders ook meteen onze biezen moeten pakken in Afghanistan en of we niet maar meteen die hele strijd tegen het terrorisme als een neoconservatief voorwendsel van het Witte Huis moeten zien, worden vervuild door verontwaardiging over de wanprestatie van de Amerikanen in Irak.

Laat er geen misverstand over bestaan: ex post is komen vast te staan dat de regering-Bush ons met Saddams massavernietigingswapens heeft bedrogen. Na de moeiteloze regime change toonde Bush geen enkele bekommernis met de wederopbouw van Irak, heeft hij ook achteraf geprobeerd de informatie over Iraqi Freedom te manipuleren en het allerergst is wel dat hij het fiasco domweg niet kan toegeven. Het onuitstaanbare exceptionalisme dat de supermacht-VS sowieso hanteert als uniek argument om zich boven de wet te stellen, krijgt in de personages van Bush en Cheney het gezicht van arrogantie en stupiditeit. Daarmee is het klimaat zo vergiftigd dat het nauwelijks nog mogelijk is om toe te geven dat je destijds op integere gronden, zij het onvolledig geïnformeerd, geloofde dat de verwijdering van Saddam Hoessein een legitieme daad was. Ignatieff probeert dat wel, maar als rehabilitatie is zijn bekentenis al bij voorbaat tot mislukken veroordeeld.

Ignatieff verwijst naar Bismarck, die zei dat politiek inzicht het vermogen is om eerder dan ieder ander de verre hoefslag van het paard der geschiedenis te horen. Dat is weinigen gegeven. Arme professor, klinkt het smalend van de bühne, iedereen met een beetje verstand wist toch dat Bush een aartsleugenaar is en dat het Irak-avontuur catastrofaal zou eindigen? Ik wantrouw die profeten, maar ik moet zeggen: Ignatieffs knieval voor het populaire sentiment ("Buschauffeurs geven soms meer blijk van gezond verstand dan Nobelprijswinnaars") vind ik een ongelukkige concessie aan al diegenen die beweren het, met de wijsheid van 2007, allemaal allang te hebben zien aankomen. (Ging de buschauffeur akkoord met de gifaanval op Halabja en het uitmoorden van de sjiieten door Saddam?)

Nog erger vind ik de critici die de Ignatieffs nu met terugwerkende kracht ongeveer medeplichtig verklaren aan het Iraakse drama en die de deskundigen, die nog geen rijbewijs-BE kunnen overleggen, ter verantwoording roepen. Irak is een reinigingsdiscussie geworden, het geweten moet worden gezuiverd. Als dat laatste uit schone motieven gebeurt "in een democratie moet natuurlijk uitgelegd worden waarom een land oorlog voert of hem politiek steunt, en een zwijgende premier maakt zichzelf verdacht" sta ik daar volledig achter, maar het hypocriete "I told you so"-debat is onwaarachtig en irrelevant.

Ook ik steunde destijds een regime change in Irak. Onder het voorbehoud dat Colin Powell niet voor de show meedeed, zijn eigen dia's geloofde, zijn reputatie als oorlog-alleen-als-het-echt-moet-generaal nimmer op het spel zou zetten, was het nauwelijks mogelijk om in Irak geen bedreigend land te zien. Saddams strafblad bevatte zeventien geschonden resoluties van de Veiligheidsraad, het ontduiken van de wapenstilstand van 1991 en het doorgaan met de vervolging van eigen Koerden en sjiieten.

Hij had geweigerd de aanvallen van Al Qaida op de Amerikaanse ambassades in Tanzania en Kenia en op de Twin Towers te veroordelen, en de wapeninspecteurs van de VN in 1998 uit het land gezet en pas in 2002 weer toegelaten. Niet voldoende om een legale, eenzijdige oorlog tegen zijn land te beginnen, maar te veel om rustig te blijven toekijken. Dat Bush, na Fallujah en Abu Ghraib, de cirkel van schaamte nu rond maakt door aanhangers van Saddam Hoessein met wapens uit te rusten als huurlingen in de strijd tegen "Al Qaida in Irak" is sinister en wrang. Maar perversiteit en wetenschap achteraf kunnen Ignatieff niet tot "schuldige" verklaren, dat zou ik misbruik van morele rekenschap en naïviteit noemen. Mea culpa, en laat de buschauffeur erbuiten.