Het huiswerk van de opvolgers

Eerst zullen vier soorten krijgsmacht worden uitgewerkt. Ik laat aan uw verbeelding over welke dat zijn. Je hebt voetbalelftallen die aanvallend ingesteld zijn, of controlerend op de nul spelen, sluw op de counter gokken, of totaalvoetbal willen spelen, enfin, u begrijpt het wel. En dat kun je met minder, meer, of evenveel geld als nu proberen te doen, dus dat is 4 x 3 = 12 mogelijkheden. Daartussenin kun je natuurlijk ook nog een beetje knutselen.

Voor Balkenende IV zou het honderden pagina's dikke werkstuk overigens niet zo urgent zijn, het heeft zijn eigen regeerakkoord en wil vooral huiswerk voor zijn opvolgers doen.

Maar kort nadat het kabinet tot de studie besloot, rees er een probleem: de economische crisis deed Nederland aan. In twee maanden tijd duikelden de prognoses over de economie en de overheidsfinanciën van plus drie procent naar min drie procent - een aanpassing waar klimaatwetenschappers voor op de pijnbank gaan maar economen niet - en vervolgens zette het kabinet twintig ambtelijke werkgroepen aan het werk die vijfendertig miljard euro aan overheidsbezuinigingen moeten vinden. Daar zijn ze nu druk mee bezig.

De twintigste werkgroep Internationale Veiligheid, die het werkterrein van de krijgsmacht min of meer voor zijn rekening neemt, moet dus eigenlijk hetzelfde doen als de projectgroep-Verkenningen, voorzover die de minvarianten uitwerkt. Dat geeft een mosterd-maaltijdprobleem. Voorbeeld: de conclusie van de Verkenningen zou kunnen zijn dat het leger piept en kraakt, het vaderland in groot gevaar is en dat Defensie er dringend anderhalf miljard euro bij moet krijgen. En tegelijkertijd zou de Heroverwegingsgroep een rapport kunnen afleveren waarin een lijst van anderhalf miljard euro aan bezuinigingsmaatregelen staat. Dat scenario is politiek ongewenst, zelfs als je in acht neemt dat de horizon van de Bezuinigers (2015) en de Verkenners (2020-2030) niet dezelfde zijn.

- 'Dat zijn gescheiden projecten', pavlovt staatssecretaris De Vries

In november gebood het kabinet dat beide rapporten tegelijkertijd moeten verschijnen. De implicatie is dat beide groepen niet langs elkaar heen mogen werken. Maar omdat het zittende kabinet - mits men elkaar de tent niet uitvecht - wel beslissingen over bezuinigingen zal moeten nemen, ontkomt het nu ook niet aan beslissingen over de krijgsmacht. Er is maar één route om aan dat scenario te ontsnappen, namelijk door over beide projecten maar even niets te besluiten en de eer aan de opvolgers te laten. Menig ingewijde denkt dat dit machteloze kabinet inderdaad tot het laatste is veroordeeld.

Maar juist in dat vacuüm voelen huidige politici zich weer niet geremd om alvast dingen te roepen die op de uitkomst van de twee operaties vooruitlopen. De een vindt het daarbij makkelijk om te zeggen dat beide operaties nauw samenhangen, de ander komt het goed uit om te zeggen dat het juist om gescheiden projecten gaat.

Zo zegt Maxime Verhagen dat er niet bezuinigd mag worden op de krijgsmacht: 'In tijden van crisis is dat geen populaire boodschap, maar ik zeg het toch: het zou kortzichtig zijn om in deze onzekere wereld, met zijn weerbarstige uitdagingen en zijn vele crises in de maak, op Defensie te bezuinigen,' zei hij begin februari op de Bilderbergconferentie in Oosterbeek.

Wat zegt staatssecretaris van Defensie Jack de Vries als je ook maar het piepkleinste vraagtekentje zet bij het beslag van de Joint Strike Fighter op de defensiebegroting? 'Dat zijn gescheiden projecten.' De Algemene Rekenkamer maakt zich grote zorgen over het miljardenproject, maar ziet nog een geluk bij een ongeluk: door de vertraging in de ontwikkeling van de straaljager zou Nederland niet in 2012 moeten beslissen over de aanschaf maar beter even kunnen wachten op de Verkenningen. Nee, pavlovt Jack de Vries, daar hoeven we niet op te wachten, want het zijn immers 'gescheiden projecten'. Terwijl in de pas verschenen Quadrennial Defense Review, zeg maar de 'Verkenningen' van de VS, steeds meer belang wordt gehecht aan onbemande vliegtuigjes, heeft onze luchtmacht nog steeds, tegen beter weten in, het voornemen een vloot van vijfentachtig Joint Strike Fighters aan te schaffen - een aantal dat sinds een jaar of tien een eigen leven is gaan leiden, maar onbetaalbaar wordt en militair nogal eigenwijs is.

Nu mogen leden van dit kabinet best hun mening hebben over (niet) bezuinigen en verkennen, maar misschien doen ze er ook wijs aan om de verkenners en bezuinigers nu even niet voor de voeten te lopen. Want Balkenende-4 en het volgende kabinet, dat zijn twee gescheiden projecten.