Het Nijl-Scheldeconflict

'De volgende oorlog tussen landen zal niet om olie of om landsgrenzen gaan, maar om water.' Die voorspelling kwam uit de mond van Boutros Boutros Ghali, bekend als oud-secretaris-generaal van de VN, maar toen Egyptisch minister van Buitenlandse Zaken. Hij dacht niet aan het uitbaggeren van de Westerschelde, maar aan het gevecht om de Nijl. Afgelopen week haalden beide het nieuws.

Nederland haalt België het bloed onder de nagels vandaan door Antwerpen langzaam te laten opdrogen. Dat doen we zonder F16's en Van Speyk, maar met de Raad van State. Ons wapen is het milieu. De staatsraden bedachten dat de uitvoering van het Scheldeverdrag met de Belgen onmiddellijk moet worden stilgelegd, omdat de gevolgen voor het Biervlietse kweldergras en de Gentse schorkikker eerst onderzocht moeten worden. De Vlaamse autoriteiten stikken bijkans van woede, maar een zaak voor de Veiligheidsraad zal het nooit worden - daar zijn we te diplomatiek voor.

Dan is het bijna verfrissend om te zien hoe rauw en schaamteloos het spel om de Nijl wordt gespeeld. De Nijl is 6700 kilometer lang en stroomt door tien Afrikaanse landen. Vijf ervan bungelen in het rijtje van de armste tien van de wereld. De Nijl is het infuus van een miljard mensen, terwijl de Sahara groter wordt en de toevloed van water door de klimaatverandering gestaag minder wordt. De hoop dat al die Nijllanden het eindelijk een keer eens zouden worden over een verdeling van het rivierwater, laat staan een eerlijke, werd vorige week weer verstoord toen de delegaties met slaande deuren Alexandrië verlieten.

Voor rollenspellen en eendaagse workshops conflictmanagement is de Nijl een droomcasus. Alles draait lekker overzichtelijk en ouderwets om macht, hebzucht en eigenbelang. Bijna al het water van de Nijl komt uit Ethiopische regenbuien, geen druppel is Egyptisch. Maar driekwart van dat water wordt wel door Egypte gesproeid, bevloeid, gedronken en doorgespoeld, of verdampt er gewoon in reusachtige kunstmeren.

De rest is voor Soedan. Dat wil eigenlijk meer, maar dat zit er voorlopig niet in. Het is, net als Egypte, zelfs opgetogen over het mislukken van de conferentie in Alexandrië ('een geweldige overwinning' volgens de Soedanese regering): de acht andere landen aan de bovenloop van de Nijl eisten natuurlijk hun deel op, maar krijgen helemaal niets en worden eindeloos aan het lijntje gehouden. Of zelfs bedreigd.

Oneerlijk? Welnee. Het recht van de sterkste, keurig geregeld. In 1929 waren de Britten nog helemaal de baas in het opper-Nijlbassin. Ze heersten over het Suezkanaal, van oudsher de poort naar het imperium. Londen regelde dat er een verdrag kwam dat al het water verdeelde onder Egypte en Soedan. Nou ja, verdeelde, Egypte kreeg twaalf keer zoveel als Soedan. Alle andere landen hapten letterlijk in het zand. Sterker nog: Egypte kreeg een vetorecht over elk Nijlproject dat elk ander oeverland zou willen uitvoeren.

In 1956 werd Soedan onafhankelijk en wilde heronderhandeling. Dat was kort na de Suezcrisis, waarmee de Britse rol in het Midden-Oosten zo'n beetje was uitgespeeld en Nasser de belangrijkste leider van de machtigste Arabische staat werd. Hij had grote plannen (de aanleg van de Aswandam en het Nasserstuwmeer) om Egypte in de vaart der volkeren op te stoten. Daarvoor had Egypte nog meer water nodig. In 1959 verdeelden Egypte en Soedan de buit nog een keer, nu in de verhouding 3:1. Egypte mocht stuwmeren aanleggen, en weer hadden de andere landen het nakijken.

Alle woede van Ethiopië, Kenia, Tanza-nia, enzovoort ten spijt, houdt Egypte vol dat de oude verdragen gelden en dreigt het op zijn tijd landen die eigen stuwdammen of irrigatiewerken in de zin hebben met narigheid, ja zelfs luchtbombardementen. De ex-koloniën aan de benedenloop vegen het argument dat Groot-Brittannië destijds 'uit hun naam' onderhandelde van tafel, willen af van het valse verdrag waarbij ze geen partij, maar slachtoffer waren.

Alle antikoloniale sentimenten ontploffen zowat als de Egyptische regering zich ook nog eens beroept op de verdragsbepaling die Groot-Brittannië tot in de eeuwigheid verplicht om erop toe te zien dat de andere oeverstaten geen druppel Nijlwater 'stelen'. De vriendelijke Boutros Boutros Ghali vergat zich in 2003 helemaal even door in het Amerikaanse Congres doodleuk te beweren dat die andere landen geen Nijlwater nodig hadden omdat ze nog geen landbouw hadden, dus ook geen behoefte aan irrigatie. Egypte juist wel, vond hij.

En zo is het dus nog steeds. Egypte doet wat het wil omdat het 't sterkst is, profiteert van oud-Brits imperiaal perkament, en zolang de andere landen strategisch niet interessant genoeg zijn, durft niemand het probleem echt aan te pakken. Moebarak dreigt af en toe met de luchtmacht. Wel lekker straight eigenlijk, als je ziet hoe het beschaafde Nederland zijn Scheldeconflict met de Belgen tot een probleem over de Zeeuwse rugstreeppad sublimeert.