Duitsland is na de oorlog miljarden kwijtgescholden. Waarom kan het dan niet wat coulanter zijn voor de Grieken?
Zodra West-Duitsland weer zelfstandig mocht zijn, in 1949, bedelde het bij de geallieerde overwinnaars om schuldverlichting. ‘Maak een levensreddend gebaar,’ was het argument van de stijfkoppige bondskanselier Konrad Adenauer. Duitsland had twee wereldoorlogen verloren, dood en verwoesting veroorzaakt op het continent, maar Adenauer was een leider die heel goed begreep dat hij een prijs kon vragen voor het voorkomen van nog een derde ramp. Niet dat hij dreigde met een oorlogsavontuur, maar de jaren dertig boden hem een sterk argument. De Weimarrepubliek kon de schuld niet aflossen, de piramide van Duitse leningen in de VS om die schulden af te lossen aan diezelfde VS tuimelde in 1931 in elkaar, en de wereldwijde economische crisis was even later een feit.
Dat mocht na de Tweede Wereldoorlog niet weer gebeuren. In 1953 zwichtte de VS voor de pleidooien van Adenauer. In het verdrag van Londen kreeg Duitsland via een trouvaille voor een deel ‘uitstel’ van schuldaflossing tot Sint Juttemis – want tot het moment van reünificatie. Londen was ook de bezegeling van eerdere ad hoc vergevingsgezindheid: het bezette westelijk deel van Duitsland profiteerde fors van de naoorlogse Marshallhulp en van de invoering van de nieuwe Deutschmark in 1948. Volgens Albrecht Ritschl van de London School of Economics is Duitsland insgesamt zo’n 465 miljard Reichsmark en Deutschmark kwijtgescholden. Een anno 2014 moeilijk om te rekenen bedrag, maar in elk geval, zo schat hij, een cadeautje van ongeveer drie keer het nationaal product van de Bondsrepubliek uit 1950.
Ergo: waarom kan Duitsland nu dan niet wat coulanter zijn voor de Grieken? Ja sterker nog, een der kwijtschelders was destijds Griekenland, en Athene zou nog altijd kunnen beginnen over zo’n 12 miljard euro smartegeld die het nog tegoed heeft uit de Tweede Wereldoorlog. Noem je die oude schuld ‘oorlogsschade’, dan is het nu zelfs acht keer zoveel. Noem je het gewoon ‘schuld’, dan niet. Het geruzie kan beginnen.
Of niet. Want het grote tegenargument in dit soort vergelijkingen is natuurlijk dat de geschiedenis deze parallellen niet toelaat. De Amerikanen zijn een halve eeuw geleden niet alleen genereus geweest, maar hebben uit welbegrepen eigenbelang ook overwogen dat een snel groeiende Duitse economie van levensbelang was voor de weerbaarheid van West-Europa, en dus Amerika, en dus voor de wereld, tegen de Sovjetdreiging.
Sluw
Het Duitse Wirtschaftswunder liet na de kwijtschelding niet lang op zich wachten. Een van de bepalingen van het Londenverdrag van 1953 was dat Duitsland het restant van de schuld (een deel was gehalveerd) niet hoefde af te lossen als het geen exportoverschot op de betalingsbalans had. Slim, dat stimuleerde schuldeisende landen om goederen uit Duitsland te importeren.
Adenauer was ook sluw. De Amerikanen wilden de Duitsers eronder houden, maar ook in het eigen kamp: ze waren er niet helemaal gerust op dat de oude kanselier het nooit op een akkoordje zou gooien met de Russen: hij zou week kunnen worden bij een aanbod tot de terugkeer van tienduizenden Duitse oorlogsgevangenen uit Sovjetwerkkampen, of zelfs de hereniging van oost en west kunnen krijgen in ruil voor neutraliteit, lees: een reddeloos en zwak Europa. We moeten altijd het scenario van een Molotow-Von Ribbentrop-pact in ons achterhoofd houden, waarschuwde Dean Acheson (ex-minister van Buitenlandse Zaken, architect van de NAVO) destijds in Foreign Affairs. Hoewel Adenauer zoiets waarschijnlijk nooit van plan was, liet hij de VS niet het achterste van zijn tong zien, al was het maar omdat Duitse kiezers de low politics van (gezins)hereniging belangrijker vonden dan high politics tegenover de Russen. En dat spel gaan de Grieken nu proberen na te spelen.
