Hoe beïnvloedt Israël de Arabische psyche?

De conclusies van Joffe zijn in grote lijnen correct, maar zijn gedachte-experiment speelt zich af in het beperkte laboratorium van de realpolitiek. Zonder Israël zou het Midden-Oosten inderdaad geen paradijs zijn. De Arabische landen zouden hun belangen regelmatig op militaire wijze behartigen. De aanwezigheid van Israël betekent dan slechts een extra speler in dit spel van machtspolitiek.

Wat Joffe echter niet meeweegt is dat er meer aan de hand is dan slechts een belangenstrijd. Robert Cooper, adviseur voor het buitenlands beleid van de EU, maakte ooit de observatie dat niet de berekende belangen doorslaggevend zijn in internationale politiek, maar het zelfbeeld van de betrokken partijen.

Wat ontbreekt in Joffes analyse is het effect dat de staat Israël heeft op de Arabische psyche. Het gaat dan niet zozeer om het bestaan van Israël - dat is inmiddels feitelijk of juridisch door de Arabische landen erkend - maar over de wijze waarop het zichzelf als een Fremdkörper heeft ingedrongen en de oorspronkelijke bewoners het bestaansrecht lijkt te willen ontzeggen.

Dit heeft bij de Arabieren geleid tot een diepgeworteld gevoel van aperte onrechtvaardigheid. Met deze verontwaardiging wordt het Westen steeds vaker geconfronteerd.

Daarnaast wordt het bestaan van Israël door de Arabische regimes gebruikt als excuus om noodzakelijke hervormingen niet door te voeren.

Joffes hypothetische stelling 'Hoe ziet de wereld eruit zonder Israël' is een academische denkoefening. Veel reëler is de vraag: wat gebeurt er als het Israëlisch-Palestijnse conflict vreedzaam opgelost zou zijn? Dán pas 'verdwijnt Israël', als bron van woede, en als schaamlap voor het uitstellen van democratisering.