Ik begin vast met de terugblik op de aanslagen van 9/11

Vlak voor de zomervakantie begonnen de verzoeken op gang te komen om stukjes te schrijven, toespraakjes te houden, herdenkingsnummers te vullen, paneldiscussies te leiden, memorial events op te tuigen en zelfs kerkdiensten bij te wonen ter gelegenheid van Nine eleven - ten years after. De vraag is steevast: 'wat is de impact, na tien jaar?' (want het woord 'invloed' is van voor 9/11).

Bij thuiskomst vormden de briefstapels twee kleine twin towertjes op mijn bureau. De terugbliklawine is voorspelbaar, u zult er in de eerste week van september van lusten. Ik ben tegen kalenderfetisjisme, maar aan deze herdenking valt niet te ontkomen. Ik begin er maar vast mee, dan beloof ik me verder rustig te houden.

Anders dan vijf jaar geleden denk ik niet dat we nog veel zullen horen van de zogenaamde 9/11-sceptici. Die wisten de krantenkaternen en tv-rubrieken dagenlang te kapen met samenzweringstheorieën. Elf september was nooit gebeurd, maar verzonnen door Dick Cheney en Paul Wolfowitz, die een oorlog tegen Saddam Hoessein wilden beginnen maar alleen nog een goede aanleiding misten. De hoaxclan zal straks nog even de kop op steken, maar ze hebben hun kans gehad.

Je moet voorzichtig zijn, maar de terreurpsychose lijkt na tien jaar wat weg te ebben. Het klimaat is nu meer ontspannen, nine eleven is de tweede vijf jaar van zijn geschiedenis sneller weggezakt dan de eerste. Het heeft er intussen zelfs een concurrent bij gekregen: nu wordt je gevraagd wat je deed op 15 september toen Lehman Brothers viel, en moet je kiezen welke van de twee (9/11 of 9/15) de grootste gevolgen voor de wereld heeft gehad. Ik ben overigens nog geen 9/15-sceptici tegengekomen, die beweren dat de financiële crisis verzonnen is door het grootbankwezen om er uiteindelijk beter van te worden.

Wie naar de terreurcijfers kijkt, kan overigens niet zeggen dat de strijd is gestreden en gewonnen. Volgens de databank van het National Counterterrorism Center zijn er wereldwijd vorig jaar nog 5649 terroristische aanslagen gepleegd. Daarbij sneuvelden 8378 mensen en vielen 22.432 gewonden. Van Al-Qaida zijn we ook nog niet af, althans de helft van alle aanslagen komt op naam van 'islamitisch soennitisch extremisme'.

We hebben ook wel eens de neiging­ te vergeten dat Obama, explicieter­ nog dan zijn voorganger George Bush, de bestrijding van het 'violente extremisme' tot topprioriteit van zijn buitenlands beleid heeft verheven. Om die reden vecht Amerika nog in Pakistan en Afghanistan, de rest is een beetje bijzaak geworden. De erfenis van Irak is in Obama's ogen geen nódige oorlog maar een gruwelijke vergissing van Bush, en wij weten allemaal dat Saddam Hoessein ook volgens Amerikaans onderzoek niets met 9/11 te maken had. Groot was dan ook de verbazing toen de nieuwe Amerikaanse minister van Defensie, Leon Panetta, in juli de zeepkist beklom op de Amerikaanse basis Camp Victory (Bagdad) en de laatste Amerikaanse soldaten in Irak toesprak: 'The reason you guys are here is because on 9/11 the United States got attacked.' Nine eleven zit dus nog in onze haarvaten, zelfs waar dat niet terecht is.

Zo gewillig als het politieke klimaat in de herfst van 2001 was om de terreurdreiging op te blazen tot een existentiële veiligheidsdreiging van mondiale proporties - er moest en zou een grote Global War on Terror worden gevochten - zo ontvankelijk lijkt me nu het klimaat om slopende en geldverslindende oorlogen unnecessary te verklaren. Zij hebben Amerika economisch verzwakt (tien à twaalf miljard dollar per maand slurpten ze op) en haar onbetwiste nummer één-positie in de wereld uitgehold. Het perspectief is gezwenkt naar de financiële crisis, Amerika snakt naar beëindiging van de projecten-Irak en ?-AfPak. De moord op Osama bin Laden op 2 mei - hoe symbolisch ook als onthoofding van een sleetse bende - verschaft precies tien jaar na nine eleven een geschikt punt om het terreur­decennium af te sluiten. Té optimistisch misschien, maar necessary, want de economie gaat nu voor.

In de veiligheidswereld wordt 9/11 wel degelijk bijgeschreven als een cesuur. Niet dat de wereld is vergaan op die dag, of dreigde te vergaan. Maar het verbluffende feit dat een schamele non state actor er met een budget van vijfhonderdduizend dollar (een bedragje dat het Pentagon, jaarbudget vijfhonderd miljard dollar, er in vijfendertig seconden doorheen jaagt) in slaagde om de supermacht aan het wankelen te brengen en tien jaar diens complete politieke agenda een totale veiligheidsspoeling te geven, maakt het tot een datum met historische... impact.