Israël lijdt jaren aan het Harkabi-syndroom

Zo ook het boek Israel's Fateful Decisions (1988) van Yehoshafat Harkabi. Tweeentwintig jaar geleden al betoogde deze voormalige chef van de Israëlische Militaire Inlichtingendienst tot consternatie van zijn geharnaste landgenoten dat Israël zich eigenlijk geen enkele fateful decision meer kon permitteren, zich moest terugtrekken uit de bezette gebieden en niet langer moest wachten met het stichten en erkennen van een Palestijnse staat op de Westoever van de Jordaan.

Harkabi waarschuwde voor het noodlottige alternatief: dat Israël zijn toevlucht zou zoeken tot extreme en repressieve oplossingen, waarmee het onvermijdelijk nationale zelfmoord over zich zou afroepen.

Harkabi heft de vinger tegen het ultrarealisme dat de Israëlische buitenlandse politiek domineert. Dat doorgeschoten op zekerheid spelen is de vulgarisering van het overigens redelijke principe dat alles in de buitenlandse politiek begint en eindigt met 'nationale veiligheid'. Maar als je denkt dat andere staten niet slechts je tegenstander, maar je vijand of zelfs crimineel zijn, ben je op de verkeerde weg. De grootste fout die je kunt maken, is lijden aan blinde zelfrechtvaardiging, of andersom: gebrek aan zelfkritiek. Harkabi's waarschuwing, naar aanleiding van Israëls zwaar bekritiseerde oorlog in Libanon (vanaf 1982), heeft niet als wake-up call gewerkt.

Door de benauwde lens van het strategisch denken is de Israëlische actie tegen de Mavi Marmara trouwens goed te begrijpen. De actievoerders hadden luid en duidelijk verklaard dat het niet alleen een humanitaire missie was, maar dat zij ook een politiek doel hadden: het breken van de door Israël ingestelde zeeblokkade. Dan is het ook niet verwonderlijk dat Israël zich vervolgens afvraagt wat daar de consequenties van zouden zijn. Bijvoorbeeld dat - zoals vóór de Gaza-oorlog regelmatig gebeurde - wapentransporten over zee naar Gaza zouden kunnen worden hervat.

In de uitvoering en begeleidende propaganda ging vervolgens alles fout. De commando's lieten zich schietend (met rubberkogels en geluidsbommen?) neer aan dek van het actieschip, de gehaaidste actievoerders dachten dat ze met scherp beschoten werden en verweerden zich, waarop Israëlische commando's inderdaad killing fire toepasten. En dat na een maand van voorbereiding en zelfs overleg tussen Ankara en Tel Aviv!

In de hypercorrectie na de woede over het disproportionele geweld in internationale wateren, is de actie van het konvooi vervolgens een 'provocatie' genoemd. Die actievoerders konden toch weten dat Israël een blokkadebreuk nooit zou accepteren? Dat gaat me nu weer veel te ver, er zijn voldoende motieven aan te voeren om de 'zet' als een logische en zelfs legitieme poging te zien om een eind te maken aan de wurggreep op Gaza. Net zo logisch en legitiem als de poging van Israël om dat gebied in elk geval raketvrij te houden, enzovoort, enzovoort, back to 1967, de Zesdaagse Oorlog en de bezette gebieden die Israël nog altijd niet ruilt tegen vrede.

Door de brede lens van de internationale politiek is de Israëlische commandoactie een schoolvoorbeeld van het falen waar Yehosfahat Harkabi tweeëntwintig jaar geleden al voor waarschuwde. Misrekening door ultrarealisme en gebrek aan zelfkritiek zijn troef. Alle journalisten en opinievormers werden vorige week vrijdag de hele dag door bestookt met (deels gemanipuleerde) YouTube-filmpjes en digitale propaganda vanuit de Israëlische ambassades om recht te praten wat eerder die week krom was gegaan.

Dat alles werd de dag erna gewoon ontkracht door de voorbeeldige aanhouding van het tweede schip, de Rachel Corrie, die alleen maar aantoonde dat buitensporig optreden wél had kunnen worden vermeden. Het weigeren van een internationaal (lees: onafhankelijk) onderzoek, ja zelfs het afdoen van élk onderzoek naar de entering van de Mavi Marmara als een daad van 'zelfkastijding', het overtrokken commentaar van Netanjahoe en Lieberman op de entering van de Mavi Marmara als geslaagde verijdeling van een 'Iraanse raketbasis' aan de kust van Gaza 'die dichtbij Tel Aviv maar ook een bedreiging van Europa is' - het zijn allemaal symptomen van het Harkabi-syndroom waarin geen ruimte is voor het oordeel van de internationale gemeenschap, die 'hypocriet' is.

Zelfs de enge strategische calculatie dreigt te falen. Israël is een cruciale bondgenoot, Turkije, voorlopig kwijt. En het zou me niet verbazen als ook de dagen van de blokkade zijn geteld, want achter de schermen van die andere onmisbare bondgenoot, de VS, wordt ingezien dat het op deze manier in elk geval niet langer kan. Op Harkabi is eigenlijk maar een ding af te dingen: na tweeëntwintig jaar staat Israël nog steeds op dat noodlottige kruispunt.