Ojee pap, krijgen we nu oorlog met Rusland? Dat whatsappte mijn dochter donderdagavond.
Ik denk van niet. Zelfs als duidelijk zou zijn dat de Boeing MH17 uit de lucht geschoten is door een raket zal het zover niet komen. En is dat nu duidelijk? Buitenlandse politici (Australië, VS, Maleisië zelf en natuurlijk Oekraïne) toonden direct al weinig remmingen: het vliegtuig was neergeschoten, en alles wijst op een BUK die door separatisten was afgevuurd en dat wijst weer op steun van Rusland.
Voor Nederland –met de zorg om en het verdriet over zeker 189 nabestaanden- staan grotere belangen op het spel. Als de bilaterale relatie met Rusland ergens goed voor is, dan moet zij nu worden benut om totale medewerking te krijgen bij een eerlijk en degelijk onderzoek naar de toedracht. Even versprak premier Mark Rutte zich gisteravond door te verklaren, dat moest worden uitgezocht ‘wie hier achter zitten’. Dat zijn geen woorden voor een spontane vliegtuigramp, dus de verdenking zat Freudiaans erin gebakken. Maar vrijdagmiddag schoof ook minister Opstelten op naar de ‘hoogstwaarschijnlijke’ raketaanslag. Dat betekent dat de vraagstelling aan Moskou anders wordt - niet : wilt u die zwarte doos doorsturen naar Den Haag, om die ramp te onderzoeken? Maar: we denken dat u iets met die aanslag te maken zou kunnen hebben, en we verwachten nu wel iets van u.
En anders? Nederland heeft de keuze om deze kwestie bilateraal met Rusland uit te vechten, of via Brussel (Europa). Erg machtig is Nederland niet, dus dat pleit niet voor het eerste. Zelfs als het ondubbelzinnige bewijs geleverd zou worden dat een Russische SAM-raket, al dan niet in separatistische handen, de boosdoener is, zal Nederland niet gauw met sancties of nog erger richting Moskou kunnen dreigen. Economisch hebben we meer te verliezen dan te winnen, en dit kabinet heeft er geen geheim van gemaakt dat we banen heel belangrijk vinden. Misschien gaan we juist het omgekeerde doen, méér economische diplomatie richting Oekraïne, zaken die Rusland niet leuk vindt, bijvoorbeeld door marineschepen aan te bieden …De bilaterale weg zal gebruikt kunnen worden voor koele, beleefde en misschien bitse reacties. Nederland zal er wel wijzer aan doen (en met meer effect) om in Europa en wat hardere houding aan te nemen in de sanctiediscussie. Beetje minder Italiaans, beetje meer Pools.
Meestgestelde vraag een dag na de ramp: kan het neerschieten van een burgervliegtuig ook een game changer zijn in de Oekraïne-crisis? Ja dat kan. Het spectrum is nogal breed. Aan de ene kant het voortzetten van de propagandastrijd, steeds heviger beschuldigings-en ontkenningsoorlog, nog meer fatale incidenten, en hopelijk niet erger. Anderzijds: ontmaskering en realiteitszin kunnen het ook winnen. De rekening voor Rusland is te hoog om er ongeschonden vanaf te komen. Poetin zal beseffen dat dit ook voor hem niet het gewenste scenario is, om het mild uit te drukken. Het zou zijn ‘goede wil’ kunnen tonen door nog eens een OVSE-vredesoffensief te kunnen voorstellen, en er zelfs aan mee te werken. Maar wetend dat schuldbekentenissen in de internationale diplomatie niet voorkomen, zal alleen geheime diplomatie in dit opzicht het meeste resultaat hebben. Niets wijst erop dat de Russen tot zo’n draai bereid zijn, en zolang dat duurt zal vrijdag 17 juli een dag van alleen maar, en niets dan, verlies zijn.
