Research
Op-ed
Lage rente, hoge lasten
De Gouden Griffel voor de vertederende brief aan zijn dochtertjes Malia en Sasha nadat hij verkozen was. De Majoor Bosshardtprijs voor mensen die zich inzetten voor een betere samenleving. De Ciceroprijs voor de vaardigste redenaar. Het zou allemaal verdiend geweest zijn, maar deze tijding uit Oslo zal voelen als een Scheringahypotheek: lage rente, hoge lasten, erin getuind.
Het onbeleefde van de prijsuitreikers is dat ze konden weten dat beleefd weigeren voor de ontvanger niet mogelijk is. Een affront dus, in de maag gesplitst, pijnlijker dan een mislukte grap van Berlusconi die je kunt negeren, en dus uit te leggen als een poging om de president te gijzelen. Nu moet hij altijd vriendelijk blijven, mag hij nooit meer dreigen, lekker onredelijk zijn. Zijn vijanden in de internationale arena weten dat ook, kunnen daarop speculeren, zúllen dat ook doen en dat maakt het zoeken naar compromissen niet makkelijker. Met zulke vrienden uit het Nobelprijscomité heb je geen vijanden meer nodig.
Als hij, door omstandigheden (Kim Jong Il of Ahmadinejad of Netanjahoe) gedwongen, toch een keer uit de rol van mr. Nice Guy moet vallen en zijn tanden moet laten zien, is hij meteen de gebeten hond. Rechts Amerika staat al handenwrijvend klaar om hem uit te lachen, de supporterschare in Oslo zal alleen maar een beetje beteuterd wegkijken. Kortom, de speelruimte van de president is er, als hij de prijs echt serieus neemt, niet groter op geworden.
Nu moet gezegd worden dat de reactie van Obama bijna perfect was. Als er een Nobelprijs voor de Wijsheid had bestaan, had hij hem er maar meteen bij moeten krijgen. 'Verrast en nederig' voelde hij zich in de Rose Garden, want 'ik hoor niet in de rij van grootheden die deze prijs eerder kregen'. Snel schoof hij de eer en het geldbedrag door naar mensen die dat volgens hem wél verdienen: de ploeteraars voor de goede doelen en de kiezers met het hart op de goede plaats voor wie hij slechts de sprekende gids van een machtig land is. 'Let me be clear: I do not view it as a recognition of my own accomplishments, but rather as an affirmation of American leadership on behalf of aspirations held by people in all nations.' Eleganter kan een in verlegenheid gebracht mens zijn verbazing niet onder woorden brengen.
Sommigen betreuren de toekenning vooral omdat de waarde van de Nobelprijs nu is gedevalueerd. Dat lijkt me maar een bijkomend ongemak. Veel ernstiger is dat de internationale politiek er niet serieus door wordt genomen. Ik beweer niet dat er geen plaats is voor idealisme in die akelige arena, maar het is geen omgeving waarin mooie woorden alléén worden beloond. Speak softly, carry a big stick mag dan een beetje simpel en ouderwets recept zijn, speak clever, carry a smart stick lijkt me nog altijd heel verstandig.
De Afghanistanoorlog brengt hem in vertwijfeling. Eigenlijk zou hij Stan McChrystal, de generaal die haast openlijk rebelleerde en de televisie opzocht om Obama tot beslissingen over de voortzetting van die oorlog te dwingen, al weer de laan uit moeten sturen. Een McArthur-moment dat zijn gezag test. De rethink over de oorlog is nog in volle gang, maar Obama's necessary war begint zich naar Pakistan te verplaatsen en dreigt van daaruit via radicale aanslagen zelfs India mee te trekken. De goede afloop van het drama-Irak, in Obama's ogen een nodeloze war of choice, staat nog lang niet vast. De afpersers uit Noord-Korea willen best weer onderhandelen over hun atoomprogramma, maar hun kernwapens 'onder geen beding afstaan' en niet minder dan als Pakistan behandeld worden: een noodzakelijk maar gerespecteerd kwaad. Of als Iran: gesprekspartner met wie je zaken doet, boevenregime of niet. Of als Israël: bondgenoot met een vrijkaart in de internationale rechtsorde. De kernwapenvrije wereld? Yes we can, zei Obama, maar not in my lifetime. En dat is precies de looptijd van de hypotheekpolis die het Nobelcomité hem heeft aangesmeerd.
