Luxe doelwit

Wie een paar jaar geleden geen zin had om met de auto naar een saaie conferentie in Almere-Buiten of Amersfoort-Vathorst te gaan, kon altijd het excuus gebruiken dat hij was verdwaald in de nieuwbouwwoestijn en de moed na een uur had opgegeven. Nu is de tomtom er en de smoes is vervallen. Zelfs een trektocht door de Sahara is een fluitje van een cent geworden, zolang er maar een satelliet boven je hoofd hangt die je vertelt waar je bent. De gps-technologie dicteert ons leven. De militairen waren zoals altijd iets eerder dan de rest: in de Kosovo-oorlog in 1999 en kort daarna in Afghanistan (2001) waren het de gps-bommen van de Amerikaanse luchtmacht die de vijand in het hart troffen, weer of geen weer. Domme bommen werden ineens superslim door er een gps-kitje van achttienduizend dollar aan te schroeven; de enige beperking was dat er maar twee of vier bommen aan de beschikbare vliegtuigen konden worden gehangen. Dat verandert ook snel. Begin deze maand wierp een Amerikaans vliegtuig van vijftien kilometer afstand voor het eerst een satellietgeleide small diameter bomb af boven op een verdachte auto in Irak. Een 'prestatie' waar je tien jaar geleden nog twee vliegtuigen en acht grote bommen voor nodig had. De nieuwste generatie gps-bommen is zó klein dat de tijd niet ver meer is dat er honderden mee kunnen in een enkel vliegtuig. Dat vliegtuig kan dan, bij wijze van spreken, in zijn eentje een luchtoorlog winnen. In oorlogstijd was gps in Irak (2003) al zo belangrijk dat gevreesd werd dat de Amerikanen het systeem voor onze Europese vrachtwagens, zeiljachten en taxichauffeurs tijdelijk 'uit' zou moeten zetten. Zover kwam het net niet.

Wie de gps-satelliet heeft, heeft de toekomst. Dat was ook de gedachte van Europa, toen het een paar jaar geleden besloot om liever niet té afhankelijk te worden van de VS en om zijn eigen satellieten de ruimte in te schieten. Galileo, zo heette het Europese wonder, zou zelfs nog beter worden dan het Amerikaanse gps.

De Amerikanen waren er niet blij mee. Zonde van het geld, zeiden ze, jullie kunnen toch op ons rekenen? Dat was een beetje schijnheilig, want natuurlijk koesterden de Amerikanen het economische monopolie waaraan veel verdiend werd, en begrepen ze de enorme strategische waarde van het systeem. Na een partij touwtrekken in de EU werd besloten dat Europa toch aan Galileo zou beginnen, maar dat het een civiel systeem zou worden. De belangstelling was groot. Israël, Zuid-Korea, en zelfs China waren bereid om mee te doen en er flink geld in te stoppen.

Nu zijn we een paar jaar verder en blijkt Galileo een dure onderneming. Om de hele wereld af te dekken moeten er dertig satellieten in de ruimte worden geschoten en zijn de ontwikkelingskosten de afgelopen maanden pijlsnel gestegen. Een van de manieren om de rekening enigszins te drukken is om nieuwe toekomstige gebruikers voor de diensten van Galileo te interesseren.

Afgelopen week zei EU-commissaris Jacques Barrot (Transport) dat Galileo dan toch ook maar een militair systeem zou moeten worden. Barrot is niet toevallig een Fransman en komt uit een land dat militair niet aan de Amerikaanse leiband wil lopen. En hij kijkt verder, want als Europa ook militair een vuist wil maken, kan het geen kwaad als het zijn slimme bommen niet bij het Pentagon hoeft te bestellen.

Maar dat zou wel inhouden dat Galileo-partners als China ook van de militaire toepassingen zouden kunnen profiteren. Zelfs zonder die consequentie gruwen de Amerikanen van het perspectief dat Galileo een militaire rol krijgt.

Ja, dat wantrouwen gaat zelfs zover dat de Amerikaanse onderminister van de US Air Force Peter Teets precies twee jaar geleden heeft gedreigd om Galileo desnoods met raketten aan te vallen en uit te schakelen. Reden: als de VS oorlog voeren zouden hun eigen gps-bommen gestoord kunnen worden door de Europese Galileo-signalen. Teets zei ook dat Galileo door 'een vijand' van Amerika gebruikt zou kunnen worden om Amerikaanse strijdkrachten met precisiewapens te bestoken. Daarmee bedoelde hij ongetwijfeld China, dat toen net 200 miljoen euro in het Europese project had gestoken.

Nederland wil graag dat Noordwijk de hoofdzetel van de Galileo wordt, daar is immers ook al de ESA (Europese Ruimtevaartorganisatie) gevestigd. Als het tegenzit is Noordwijk dus niet alleen badplaats, maar wordt het ook een luxe doelwit.