Het afgelopen jaar zijn de grenzen van de Schengenzone uitvoerig getest. Aan de ene kant staan partijen die het liefst vandaag uit de Schengenzone willen stappen. Aan de andere kant partijen die diezelfde Schengenzone welhaast heilig verklaren. Het zou verstandiger zijn ons meer te richten op de werkelijke problemen. Dat betekent ten eerste zorgen dat landen hun afspraken nakomen door middel van handhaving, controle en strenge maatregelen zoals een exit voor probleemlanden. Ten tweede moet er niet verkrampt gereageerd worden wanneer landen, zoals Nederland, aan de eigen grens beperkt en gericht controles uitvoeren om criminaliteit en illegale immigratie tegen te gaan.
Het vrije verkeer van personen binnen Schengen heeft Nederland veel goeds gebracht. Onze economie vaart wel bij het wegvallen van de Europese binnengrenzen. Daarom is het van groot belang dat we ervoor zorgen dat Schengen blijft werken. We willen niet terug naar het Europa van de grensposten.
Het open houden van de binnengrenzen kan echter alleen werken als er een goede controle van de buitengrenzen is. Daar schort het helaas aan, zoals we hebben kunnen zien in 2011 en 2012. Griekenland heeft moeite zich te houden aan de Schengen-afspraken, waardoor de grens met Turkije in feite zo lek als een mandje is. Italië liet immigranten ongecontroleerd binnen en doorreizen naar andere Europese landen na de opstanden in Noord Afrika. Daardoor werden Nederland en andere landen gedwongen weer gedeeltelijk grenscontroles in te stellen. Een volkomen terechte reactie, nadat Italië zich niet aan de afspraken hield en hiermee voor problemen in andere landen zorgde. De Europese Commissie was het daar helaas niet mee eens: landen die grenscontroles wilden invoeren kregen een standje en aan het werkelijke probleem werd niets gedaan: falende controle aan de EU buitengrenzen.
Dat is niet de goede aanpak. De problemen met Schengen hebben eigenlijk maar één oorsprong: het laks handhaven van de buitengrenzen. Daarom is het goed dat de Commissie eind vorig jaar een aantal voorstellen heeft gedaan om handhaving te verbeteren. De Commissie wil landen die hun taak verzuimen aanpakken. De voorstellen hiertoe zijn goed, maar moeten strikter. De intentie van de Commissie om een verzakend land aan te pakken is prima. Wij zouden dat graag ondersteunen met een steviger pakket. Hierbij moet ten eerste het door de Commissie voorgestelde evaluatiemechanisme met onaangekondigde controles strikt uitgevoerd worden. Wanneer bij onvolkomenheden aanbevelingen niet worden opgevolgd moet hier direct duidelijke actie tegenover staan. Een interventieladder is, net als bij handhaving van de regels van het Stabiliteits- en Groeipact, ook hier op zijn plaats. Dit begint met het verplicht accepteren van assistentie van grensbewakingagentschap FRONTEX en bindende adviezen krijgen voor verbetering van de situatie. Wanneer dit niet wordt opgevolgd moet de druk worden opgevoerd met sluiting van bepaalde grensposten en uiteindelijk sluiting van de gehele grens. In de Commissievoorstellen komt niet genoeg naar voren dat dit een automatisme moet zijn. Tot slot moeten lidstaten die zich niet aan de regels willen houden, uit de Schengenzone treden. Afspraken maken we niet voor niets. Pas wanneer een land kan aantonen zijn zaakjes structureel op orde te hebben, kan er pas weer gesproken worden over een eventuele terugkeer.
Daarnaast moet niet vergeten worden dat Schengen een samenwerkingsverband is tussen soevereine staten. Landen moeten dus zelf zeggenschap houden over hun grenzen. Natuurlijk moeten er regels zijn zodat niet iedereen zomaar 100%-controles aan de eigen grens kan invoeren. Die regels zijn er al en de afgelopen jaren is gebleken dat daar door lidstaten verantwoordelijk mee wordt omgesprongen. Wat echter absoluut moet worden voorkomen is dat een land als Nederland niet meer toegestaan wordt om in treinen die de Nederlandse grens passeren drugs- en wapencontroles door de Marechaussee te laten doen. Ook moet het voor Nederland mogelijk zijn bij snelwegen camera's te plaatsen om verdachte voertuigen die bijvoorbeeld voor mensensmokkel kunnen worden gebruikt tegen te houden. Zo lang er drugs, wapens en illegale immigranten onze grens over komen, werkt Schengen niet goed genoeg en moeten landen in staat worden gesteld gerichte controles bij hun eigen grens te doen. Dit was ook de mening van de Commissie Integraal Toezicht Terugkeer nadat de Raad van State had bepaald dat op basis van Europese regelgeving en jurisprudentie geen controles meer mogelijk waren. Wat de VVD betreft maken we het dan mogelijk.
Het oplossen van de problemen met Schengen is dus niet zo moeilijk: zorg ervoor dat landen de afspraken nakomen, door strenge controle en handhaving. En laat als stok achter de deur landen de mogelijkheid houden zelf beperkt en gericht controles uit te voeren aan hun eigen grenzen, om criminaliteit en illegale immigratie te bestrijden. Want ook voor Schengen-grenzen geldt: vertrouwen is goed, controle is beter.
Cora van Nieuwenhuizen en Klaas Dijkhoff zijn beiden Tweede Kamer-leden namens de VVD