Marineschip wel degelijk betrokken bij wapentransporten voor Irak

In het befaamde rapport van de commissie-Davids luidt het begin van de paragraaf Inzet van Nederlandse marineschepen (hoofdstuk 10) als volgt: 'Ook al vond uiteindelijk geen "omlabeling" van Nederlandse marinevaartuigen ten behoeve van tegen Irak gerichte operaties plaats, de vraag kan worden gesteld of niet toch indirect steun werd verleend aan de Amerikaans-Britse operatie in en rond Irak, voorafgaand aan de invasie van dat land op 19 maart 2003.' De conclusie van de commissie was, zoals bekend, prettig voor de regering-Balkenende: nee, geen steun.

En daarmee is sinds 12 januari de indruk blijven hangen dat de onderzoeksjournalistiek, die volgens commissievoorzitter Davids 'met enige regelmaat berichten (heeft) gepubliceerd met betrekking tot werkelijke militaire bijdragen die Nederland zou hebben verleend' op die gedenkwaardige dag pijnlijk door het stof ging.

Ook Vrij Nederland kon zich een beetje aangesproken voelen, want dat had begin april 2003 flink uitgepakt met een stuk over de rol van het fregat Hr. Ms. Van Nes, dat zich tijdens de oorlog wel degelijk had belast met bescherming van marinetransporten voor Operation Iraqi Freedom.

Het merkwaardige is dat de commissie-Davids dat eigenlijk niet eens ontkent: ja, het schip is een paar keer betrokken geweest bij het escorteren van OIF-gerelateerde schepen. 'Dat was ook het geval in de dagen tijdens en direct volgend op de invasie van Irak op 20 maart 2003' (p. 375). De commissie-Davids heeft keer op keer gezegd zich tot de feiten te willen beperken en geen politieke duiding te willen geven.

Maar wat deed zij in het geval van de Van Nes? Ze wikt en weegt en kwalificeert de inzet als 'een zeer indirecte bijdrage aan de voorbereiding van de opbouw' en schrijft letterlijk dat ze 'meent (...) dat in redelijkheid aan de minister van Defensie of de Nederlandse regering over deze inzet geen verwijt kan worden gemaakt' (p. 376). Daarover permitteerde ik me in Het Marineblad - voor dit soort zaken overigens geenszins het hol van de leeuw - een kanttekening. Want waarom meende de commissie hier eigenlijk iets te moeten menen? Ik zou zeggen dat die ontlastende conclusie - afgezien van de vraag of ze terecht is of niet - nu juist buiten de opdracht van de commissie viel, namelijk dat ze het bij de feiten zou laten en dat de Tweede Kamer maar moest beslissen of de Van Nes buiten zijn boekje ging of niet.

Bijna tezelfdertijd - misschien zelfs nog voor het verschijnen van die bedenking in Het Marineblad - kreeg ik enkele reacties van lieden die me hoogst betrouwbaar lijken maar onder geen beding hun anonimiteit prijs willen/kunnen geven. Dus, minister-president, die bronnen krijgt u niet: als ik ernaast zit, stuur ik u wel een bos bloemen.

Wat wil het geval? Premier Balkenende wilde in de aanloop naar het rapport-Davids weinig aan het toeval overlaten en Algemene Zaken probeerde op elk pijnpunt voorbereid te zijn. Omdat de commissie in grote toewijding en geheimhouding werkte was dat niet zo eenvoudig, maar de gevoeligste issues lieten zich wel raden. Ook Kamervragen gaven een hint: ze werden niet meer beantwoord tijdens het werk van de commissie, zo had Balkende bedongen, maar ze belandden niet alleen op het bord van Davids doch werden ook door de ministeries bijgehouden om op eventualiteiten voorbereid te zijn.

Wellicht mede naar aanleiding van zulke vragen, niemand weet het zeker, heeft het ministerie van Algemene Zaken vorige herfst een dossier opgevraagd over de Van Nes. Dat dossier bleek inderdaad een gevoelige inhoud te hebben. In mijn woorden: het schip bleek onder andere Amerikaanse marineschepen te hebben begeleid en was op die wijze functioneel geweest bij wapentransporten voor Irak. Het heeft dingen gedaan die niet geheel conform de rules of engagement waren. Het dossier is aangeleverd vóór 12 januari. Kort na publicatie van het rapport-Davids is er beraad geweest op Algemene Zaken of het optreden van de Van Nes naar buiten moest worden gebracht.

Besloten is om het niet te doen. Mede omdat Balkenendes ambtenaren tot hun opluchting hadden geconstateerd dat de commissie-Davids bepaalde dingen kennelijk waren ontgaan of niet in haar rapport had opgeschreven. Men begrijpt overigens niet goed waarom: is het de commissie ontgaan, of heeft er overleg plaatsgevonden?

Wat me meer stoort dan die enkele escortservice die dat fregat Van Nes misschien net buiten de vaarroute van de rules of engagement bracht, is de politieke calculatie van het ministerie van Algemene Zaken in deze zaak. En dat slaat terug op de premier, die natuurlijk al meteen gruwelijk door het ijs ging in zijn directe reactie op het rapport - dat hem in de kwestie Van Nes zelfs nog de hand boven het hoofd hield.