Met vrienden als Turkije en Saudi-Arabië heeft het Westen ....

Met vrienden als Turkije en Saudi-Arabië heeft het Westen geen vijanden als IS meer nodig.

Er moet een diplomatiek offensief komen om een bondgenootschap te smeden dat niet met de ene hand de andere hand teniet doet.

Na meer dan 130 doden in Parijs is Frankrijk in oorlog en wordt de republiek bedreigd. Kort daarvoor stierven 43 mensen in Beiroet, 214 Russen en 298 inwoners van Bagdad bij terreuraanslagen. Die gebeurtenissen hebben de strijd tegen radicaal-islamitische groepen, vooral Islamitische Staat (IS), naar een nieuw niveau van debat en actie gebracht.

Marine Le Pen (Frankrijk) en Geert Wilders (Nederland) pleiten voor het sluiten van de nationale grenzen. De presidenten François Hollande en Vladimir Poetin zoeken voorzichtig toenadering. En premier David Cameron wil Britse luchtaanvallen in Syrië. Eerdere Amerikaanse retoriek nabootsend betuigen de drie regerings- leiders dat IS zo snel mogelijk 'volledig vernietigd' moet worden. Concreet wordt bedoeld dat er een einde moet komen aan de fysieke controle van IS over Oost-Syrië en West-Irak.

Voorbijgaand aan de rijke voedings- bodem voor radicalisering in het Westen zelf - denk aan de banlieues van datzelfde Parijs - kan gebied slechts worden ingenomen als het bezet is. Oorlogstaal roept derhalve de vraag op hoe westerse landen dat in Syrië en Irak voor elkaar gaan krijgen. Onze regeringsleiders zwijgen over twee aspecten die belangrijk zijn om te beoordelen of de middelen, de vrijheden en de levens van hun burgers verantwoord ingezet worden tegen IS.

Wanbestuur
De eerste kwestie is dat een aanzienlijk deel van de steun voor IS direct of indirect het gevolg is van tien jaar wanbestuur in Irak - mede door de VS - en een decennia-lange dictatuur plus vier jaar burgeroorlog in Syrië, met het Westen aan de zijlijn. Het beleid van de regeringen in die twee landen creëerde, met medeweten en soms met medewerking van westerse landen, de vernedering, de onderdrukking en het gebrek aan een toekomstperspectief waarvan de frustratie deels tot uiting komt in IS.

Wat is de kans dat die problemen worden aangepakt op een moment dat we militair willen ingrijpen? Indicatief is dat het recente initiatief van de Iraakse premier Haider al-Abadi - ondersteund door de meest gezaghebbende geestelijke in de sjiitische wereld, grootayatollah al-Sistani - tegen corruptie en zelfverrijking actief tegengewerkt wordt door het Iraakse parlement, al-Abadi's eigen partij en zijn tegenspeler, voormalig premier Nouri al-Maliki. De corruptie maakt het leiderschap, de kwaliteit van het bestuur en het herstel van het vertrouwen onmogelijk, terwijl dat nodig is om Iraks soennieten terug te winnen.

In Syrië heeft president Bashar al- Assad - niet alleen de oorzaak van vele Syrische doden (méér dan IS) maar ook een van de vroedvrouwen van de organisatie - nog steeds betrouwbare bondgenoten in Iran en Rusland, landen die een oplossing van het conflict in de weg staan.

Met andere woorden, verwacht op korte termijn niet veel verandering in de perspectieven van wie nu onder de heerschappij van IS leeft.

Een tweede kwestie is dat het Westen met 'vrienden' als Turkije en Saudi-Arabië eigenlijk geen vijanden als IS meer nodig heeft om een terreurprobleem te hebben. Onderzoeksjournalist Nafeez Ahmed maakte op 21 november wederom aannemelijk dat Turkije niet alleen IS faciliteert door zijn grens met Syrië selectief open te houden en oliehandel met de organisatie te tolereren, maar dat het ook wapenleveringen aan de groep mogelijk gemaakt heeft.

Schengen
We hebben het hier over een NAVO-bondgenoot die met Duits bondskanselier Angela Merkel in gesprek is over de visumvrije toegang van Turken tot Europa. Wat Saudi-Arabië betreft, een studie van het Europees Parlement wees in 2013 nogmaals op 's lands lange historie van het inspireren en financieren van gewapende salafistische groepen, zoals de Afghaanse taliban, het Pakistaanse Haqqani-netwerk en radicale groepen in Syrië. Hoewel dat doorgaans indirect gebeurt via islamitische 'liefdadigheidsorganisaties' zoals de Islamic International Relief Organisation, is het voor een autocratie als Saudi-Arabië weinig plausibel dat (delen van) de overheid daar geen weet van heeft.

In ieder geval wordt er - alle officiële anti-IS-verklaringen ten spijt - weinig tot niets gedaan dat effectief blijkt te zijn. Het is ook al geruime tijd bekend dat Koeweit fungeert als informeel centrum voor het financieren van radicaalislamitisch groepen in Syrië door de Golfstaten.

Kort gezegd, onze 'bondgenoten' inspireren, bewapenen en faciliteren direct of indirect de groepen waartegen Belgische en Nederlandse F-16's (kunnen gaan) optreden.

Het staat buiten kijf dat we onze eigen veiligheid serieuzer moeten nemen. Maar voordat we aan de verleiding bezwijken om de 'oorlog tegen terreur' in het Midden-Oosten op te voeren, moet eerst werk gemaakt worden van een betere preventie binnen onze eigen grenzen. Dat gebeurt het best via een goed politie- en inlichtingenwerk, en vooral via een goede integratie. En er is een diplomatiek offensief nodig om een bondgenootschap te creëren dat niet met de ene hand de andere hand teniet doet. Anders is het gewoon wachten op de volgende tragedie.