Militaire opties overtuigen niet

Bush stuurt aan op ongewis avontuur met aanval op Irak

Er is geen goed militair scenario voor Irak. De tot nu toe gevoerde indammingspolitiek is het beste, maar lijkt een gepasseerd station, concludeert Rob de Wijk.

President Bush' redenering is simpel: Saddam Hussein moet weg omdat hij een gevaar voor de regio en de wereld is. Hij ontwikkelt massavernietigingswapens, gebruikt ze tegen zijn eigen volk en zijn buren en speelt ze zo nodig door aan terroristen. Bush weet dat Saddam nu geen kernwapens heeft en zijn chemische en biologische wapens nauwelijks meer kan inzetten vanwege de armzalige staat van zijn krijgsmacht. Maar hij weet ook dat de Irakese leider nog steeds de ambitie heeft om de regio te overheersen, zijn plannen voor nieuwe abc-wapens daarom niet opgeeft, en deze zo nodig zal inzetten. In de State of the Union uitte hij de vrees dat leiders als Saddam terroristen massavernietigingswapens leveren, waarmee Amerika en zijn bondgenoten kunnen worden gechanteerd.

Daarom lanceerde Bush op 1 juni de grootste wijziging van het Amerikaanse defensiebeleid van de afgelopen decennia. Het oude concept van afschrikking en indamming van vijandige regimes werkt niet meer, zo betoogde hij. Een schurk als Saddam kan niet worden afgeschrikt om massavernietigingswapens aan terroristen te leveren. De enige remedie is een preventieve aanval of defensieve interventie.

Tegenstanders vrezen dat eenzijdig, preventief Amerikaans ingrijpen de transatlantische relatie en de stabiliteit van de islamitische wereld kan ontwrichten en de VN ondermijnen. En als een interventie dan toch onvermijdelijk is, dan moet het maar met een nieuw mandaat van de V-raad, zo is de redenering. Onderbelicht blijft welke militaire opties Amerika heeft. Een preventieve interventie moet snel, beslissend en met weinig ongewenste nevenschade worden uitgevoerd. Bovendien moet Saddam Hussein worden opgepakt en dient een nieuwe regering onmiddellijk de macht te kunnen overnemen. Als het een slepende affaire wordt, dreigt totale ontwrichting van de regio en een langdurige oorlog waarin Saddam Hussein alle gelegenheid heeft zijn massavernietigingswapens in te zetten. Als een scenario voor een korte, beslissende oorlog niet bestaat, is Bush' retoriek hol en gevaarlijk omdat hij zijn land dan in een ongewis militair avontuur stort.

Het politieke doel van elke militaire optie is de val van het regime. En in elk scenario moet de luchtmacht het voorbereidende werk doen. De Irakese luchtmacht en luchtverdediging moeten worden gebombardeerd. Dan moet de machtsbasis van het regime worden gesloopt: de Baath-partij, de Speciale Veiligheidsdienst en de Republikeinse Garde. Hoofdkwartieren, radio- en televisiestudio's, commandocentrales, kazernes en troepenconcentraties vormen belangrijke doelwitten.

Speciale aandacht verdienen vervolgens alle doelen die met massavernietigingswapens in verband worden gebracht. Want Saddam Hussein zal deze ongetwijfeld tegen Amerikaanse troepen en mogelijk Israël willen inzetten. Tot slot moet de haat van de bevolking tegen het regime worden aangewakkerd door bijvoorbeeld elektriciteitscentrales en infrastructuur te bombarderen. Een omvangrijke luchtcampagne lijkt dus onafwendbaar. Amerikaanse planners gaan er echter van uit dat de klus niet zonder landstrijdkrachten kan worden geklaard.

Het eerste scenario is een oorlog volgens Afghaans recept. In Afghanistan werd de grondoorlog vooral door lokale strijdgroepengevoerd. De Amerikanen voegden daaraan speciale eenheden toe die de over moderne inlichtingenmiddelen beschikten zodat ze een goed overzicht hadden over het gevechtsveld en snel Amerikaanse luchtsteun konden inroepen. Deze strategie heeft in Afghanistan boven verwachting gewerkt, maar lijkt niet toepasbaar in Irak. De oppositie is verdeeld, terwijl Koerden en de shi'ieten, die weliswaar elk over een macht van vermoedelijk 50 duizend strijders beschikken, vooralsnog niet van plan zijn met steun van de VS tegen het regime te vechten.

Het tweede en lichtste scenario is een infiltratie van speciale eenheden in Bagdad om Saddam Hussein c.s. te grijpen. Gezien het gebrek aan nauwkeurige inlichtingen over verblijfplaatsen en de fysieke bescherming die zijgenieten, lijkt deze optie kansloos.

Het derde scenario behelst een grootschalige aanval vanuit het zuiden, mogelijk aangevuld met troepen die vanuit het noorden en westen oprukken. Het idee is datminimaal 250 duizend Amerikaanse en Britse soldaten vanuit Koeweit, mogelijke Saudi-Arabië, eerst de havenstad Basra veroveren, om dan naar Bagdad door te stoten. In Jordanië en het Koerdische gebied moeten Amerikaanse troepen als strategische reserve achter de hand worden gehouden, terwijl deze troepen vooral in Jordanië vluchtelingen uit Irak moeten opvangen. Saddam kan vluchtelingen als wapen inzetten. Stromen vluchtelingen ontwrichten buurlanden en bemoeilijken de strijd voor de Amerikanen.

Zeker is dat tot aan Bagdad de Amerikanen, en mogelijk Britten, weinig weerstand zullen ondervinden. Maar bij Bagdad moet de Republikeinse Garde worden verslagen. De hoop is dat dan de machtsbasis van Saddam Hussein zo verzwakt is, dat hij vlucht. Bij Bagdad kan het echter mis gaan. De Irakese leider schijnt de opdracht te hebben gegeven om gevechten buiten de stad te vermijden en de Amerikanen Bagdad in te lokken. Hij weet dat stedelijke oorlogsvoering een zwak punt is van de Amerikanen en een sterk punt van de Republikeinse Garde.

Maar er zijn meer problemen. Een oorlog over drie fronten vereist steun van de omringende landen. De Koerden zullen in ruil voor steun een zelfstandig Koerdistan eisen, wat voor Turkije onaanvaardbaar is. Jordanië ziet Amerikaanse troepen niet graag komen omdat het nu al moeite heeft de vele Palestijnen op hun grondgebied in toom te houden. Saudi-Arabië is om binnenlands politieke redenen mordicus tegen. Openlijke steun aan de Amerikanen, jut de extremisten op en brengt het koningshuis in gevaar. Door het gebrek aan Saudische steun hebben de Amerikanen hun militaire hoofdkwartier verplaatst naar Qatar, dat inmiddels ook tegen een interventie is. Dit scenario lijkt daarom momenteel politiek onhaalbaar.

Het vierde scenario, de inside out optie, kent dit probleem in veel mindere mate. Een gemechaniseerde divisie rukt op naar Bagdad ter versterking van bijvoorbeeld de 101ste divisie en andere eenheden die door de lucht worden aangevoerd. In totaal vergt deze optie 50 duizend soldaten. De strijd om Bagdad is dus een hachelijk avontuur. Dit scenario zou enige kans van slagen hebben als de Amerikanen zich niet tot stedelijke oorlogvoering laten verlokken. Dat zou kunnen door, na uitgebreide bombardementen, troepen rond de stad te legeren, deze af te grendelen, om vervolgens te wachten op de dingen die komen gaan.

Dit betekent een terugkeer naar het Middeleeuwse beleg, maar zou wel eens het meest plausibele scenario kunnen zijn. Als Bagdad wordt geïsoleerd en de daar gelegerde divisies van de Republikeinse Garde geen kant opkunnen, kan dit een aanmoediging zijn voor opstanden elders in Irak. Bovendien kunnen Amerikaanse troepen vluchtelingen nabij de stad opvangen, zodat de regio niet wordt gedestabiliseerd. De hoop is voorts dat de bevolking van Bagdad de situatie zo zat wordt, dat deze ook in opstand komt.

Maar geen van deze scenario's overtuigt. En nieuw mandaat van de V-raad, zou mogelijk een brede coalitie kunnen opleveren van westerse en islamitische landen, waardoor het derde scenario beter mogelijk wordt. Maar dit lost noch het probleem van stedelijke oorlogvoering, noch de dreiging van de inzet van massavernietigingswapens op. Voorlopig is de conclusie dat Bush op een ongewis militair avontuur aanstuurt of een geniale strateeg moet achter de schermen een verrassend scenario hebben uitgewerkt. Het meest veilige scenario is daarom doorgaan met de indammingpolitiek van de afgelopen tien jaar. Dit is objectief gezien het beste, maar lijkt een gepasseerd station.