Nederland en de Noordpool: uiteenlopende belangen

Gastbijdrage van Vera Mulder (klasje 2014)

Nederland en de Noordpool: wat hebben ze met elkaar te maken? Meer dan op het eerste gezicht lijkt. Nu het poolijs langzaam smelt, en de honger van de wereld naar energie enkel toeneemt, wordt het Noordpool gebied voor velen steeds interessanter. Niet alleen als plek waar nog veel olie en gas gewonnen kan worden, maar ook als zeeroute. Dit heeft gevolgen voor Nederland. In de casus ‘Nederland en de Noordpool’ – onderdeel van de module Milieu, energie en water in de opleiding van het klasje van Buitenlandse Zaken – werd de vraag gesteld welke belangen er spelen in de regio,  in – of onder – de ijskappen.

Milieu, water en energie

Zoals gebruikelijk werd de module afgetrapt door een uitdagende spreker. Kitty van der Heijden, Directeur Europa bij het World Resources Institute in Brussel, schetste een benauwend maar niet onrealistisch scenario van een toekomst met klimaatverandering, grondstoffen-schaarste en waterproblematiek. Het Noordpoolgebied kwam ter sprake als een regio waar veel van deze ontwikkelingen samenkomen. Bovendien spelen ook economische- en militair-strategische overwegingen een rol.

Beleid voor de Noordpool

In reactie op de veranderingen in de Noordpool ontwikkelde het Ministerie van Buitenlandse Zaken het ‘Beleidskader Nederland en de Poolgebieden 2011-2015’, een document dat op dit moment wordt herzien voor de periode 2016 – 2020. Nederland zet in zijn beleid onder andere in op een grote(re) rol voor de Arctische Raad, waarin Nederland een waarnemersstatus heeft. In haar college over het Noordpoolgebied stond Lucia van Geuns, plaatsvervangend Directeur van het Clingendael International Energy Program, hier uitgebreid bij stil.

Gevolgen voor Nederland

Om de gevolgen voor- en belangen van Nederland in kaart te brengen werden verschillende experts uitgenodigd om hun ideeën te delen. Onder andere vertegenwoordigers van het Wereld Natuur Fonds, Royal Haskoning, Shell en de Universiteit Wageningen gingen met elkaar discussie over de vraag of er economische activiteiten moeten kunnen plaatsvinden in het Noordpoolgebied, en zo ja, onder welke voorwaarden.

• Nieuwe zeeroutes: Het smelten van de Arctische ijskap zorgt voor de ontsluiting van nieuwe zeeroutes, waardoor transportstromen veranderen. In september 2013 kwam in de haven van Rotterdam voor het eerst een schip uit China aan dat via de Noordelijke IJszee voer. De noordelijke route is vanuit China korter en sneller dan de normale vaarweg via het Suezkanaal. Dit heeft gevolgen voor de positie van de haven van Rotterdam. Of dit positief of negatief uitpakt, is op dit moment echter nog moeilijk te voorspellen.

• Olie en gas: Bovendien wordt het winnen van Arctisch olie en gas vergemakkelijkt. Dit heeft zowel (geo)politieke gevolgen als gevolgen voor de energievoorziening en bepaalt bovendien in aanzienlijke mate toekomstige politieke keuzes – ook in Nederland. Hoewel Shell al miljarden dollars investeerde in het gebied, zal het echter nog tot 2035 duren voordat er daardwerkelijk op grote schaal olie kan worden gewonnen.

• Kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven: Tegelijkertijd liggen er kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven in het Noordpoolgebied. Niet alleen voor grote bedrijven als Shell, maar ook voor bedrijven in de maritieme sector. Nederlandse bedrijven, zoals Royal Haskoning beschikken over specifieke kennis en capaciteit van kwalitatief hoogwaardige offshore technologie- en constructiecapaciteit. Bovendien hanteren Nederlandse bedrijven strenge milieustandaarden bij het ontwikkelen en bouwen van boor- en productiefaciliteiten.

• Een kwetsbaar gebied: Toch is de economische exploitatie van het Noordpoolgebied nog lang geen uitgemaakte zaak. Partijen als Greenpeace en het Wereld Natuur Fonds, wijzen op de kwetsbaarheid van het gebied en de gevolgen die olieboringen en scheepvaart zullen hebben voor het ecosysteem.

Zoveel partijen, zoveel belangen

Alle betrokken partijen hebben verschillende belangen in de ijzige oppervlakte. Ook Nederland heeft met het polair beleid een toekomstbeeld voor ogen voor de Noordpool. Hierbij spelen zowel milieuaspecten als economische aspecten. Maar zijn deze wel verenigbaar? De casus werd afgesloten met een dynamisch Lagerhuisdebat waarin andermaal duidelijk werd waarom de discussie over de Noordpool zo lastig is. Eén ding is duidelijk: de toekomst van Nederland en de Noordpool laat niemand koud.

Dit artikel is een gastbijdrage van Vera Mulder, deelnemer aan het klasje van Buitenlandse Zaken van 2014.