Nederland en de totstandkoming van Europese milieurichtlijnen: Implementatie EU-beleid vereist eerdere signalering en aansturing

De afgelopen jaren is Nederland herhaaldelijk verrast door de consequenties van Europese milieuregels. Het Clingendael European Studies Programme heeft onderzoek gedaan naar de oorzaken van dreigende implementatieproblemen van EU-richtlijnen.

Aan de hand van interviews en dossierstudie zijn de onderhandelingen rond twee recente richtlijnen over luchtkwaliteit en energieprestaties van gebouwen gereconstrueerd. De centrale vraag daarbij was in hoeverre de implementatieproblemen ten tijde van de totstandkoming van de richtlijnen te voorzien waren.

De Nederlandse positie en ligging rechtvaardigen de hoge onderhandelingsinzet van het ministerie van VROM in Europa. In Europa is Nederland echter altijd afhankelijk van andere lidstaten en Europese instellingen en moet de regie worden gedeeld. Juist bij een dergelijke hoge inzet moeten vragen naar de kosten en de mogelijkheden tot implementatie zwaar wegen. In beide onderzochte gevallen blijken deze mogelijke consequenties onvoldoende te zijn verdisconteerd in het Nederlandse standpunt. Ook de consequenties van de richtlijnen voor andere beleidsterreinen, zoals ruimtelijke ordening en mobiliteit, hebben pas in een laat stadium aandacht gekregen.

Het Clingendael-rapport beveelt aan om reeds tijdens de onderhandelingen over nieuwe EU richtlijnen te beginnen met het opstellen van een nationaal 'implementatieplan' en van eventueel aanvullend beleid. Het eerstverantwoordelijke departement kan daarbij een actievere rol spelen in het betrekken van andere ministeries, provincies en gemeenten. Omdat het welslagen van milieubeleid vaak afhankelijk is van de inzet op andere beleidsterreinen moeten ook die mogelijke consequenties nadrukkelijk in de voorfase worden meegenomen.

Door de politieke leiding kunnen Europese richtlijnen en hun mogelijke consequenties eerder als al dan niet controversieel worden ingeschat. Ook de Tweede Kamer zou deze beoordeling reeds ten tijde van de onderhandelingen moeten maken. Om dit te bewerkstelligen is een beter samenspel tussen het ambtelijk traject en de politieke fase noodzakelijk.

De conclusies van het Clingendael-rapport sluiten aan bij diverse recente adviezen aan de regering, o.a. door de Raad van State, de Raad voor Openbaar Bestuur en in het kader van het Project Andere Overheid.

Een exemplaar van het rapport is op te vragen via het Secretariaat van het Clingendael European Studies Programme, [email protected], tel. 070 - 3245384 (bijdrage in de verzend- en administratiekosten: EUR 7,50).