Nederland lijdt aan tribunalitis

Het voorstel van premier Balkenende een tribunaal op te richten om staten die nucleair materiaal leveren aan terroristen te vervolgen, had meer weg van een pathetische laatste poging een stoel aan de tafel van de G20-top te bemachtigen dan van een weldoordacht plan. Na de val van het kabinet over de missie in Uruzgan, ziet Nederland zijn kansen deel te nemen aan de G20 snel verdwijnen. De vraag is hoe Nederland op het hoogste internationaal niveau nog iets te vertellen kan krijgen.

Het voorstel voor een tribunaal lijkt op het spelen van de laatste troefkaart, zonder dat er inzicht is in de kaarten van de medespelers. Het lijkt er daarom op dat dit enkel uit de koker van Balkenende en het ministerie van Algemene Zaken komt. Van enig diplomatiek voorwerk lijkt geen sprake.

De laatste poging van Nederland om een internationaal tribunaal te lanceren, betrof het voorstel van minister Verhagen vorig jaar om een internationaal tribunaal op te richten voor de berechting van piraten. Dat faalde. Toen was er echter nog ruimte voor een dergelijk proefballonnetje. De internationale gemeenschap is immers de opties voor het tegengaan van straffeloosheid van piraten aan het aflopen.

In de kwestie van nucleaire proliferatie en de gevaren die halfhartige naleving van de verdragen en het gebrek aan effectief toezicht met zich meebrengen, is echter niet zonder meer ruimte voor dergelijke voorstellen. Was dit anders geweest, dan was Nederland de schande bespaard gebleven dat president Obama er ten overstaan van de hele wereldgemeenschap afstand van nam.

Nog afgezien van het argument dat staten die bereid zijn nucleair materiaal aan terroristen te leveren zich waarschijnlijk niet laten afschrikken door de oprichting van een tribunaal, ontbreekt iedere zinnige internationaalrechtelijke onderbouwing. 'Vervolgen' doe je immers met personen in strafrechtelijke processen. Dit kan tegenwoordig ook op internationaal niveau voor vermeende oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid bij verschillende ad-hoctribunalen of bij het Internationaal Strafhof. Daarnaast bestaat de mogelijkheid bij het Internationaal Gerechtshof in Den Haag staten aansprakelijk te stellen (wat niet hetzelfde is als 'vervolgen') voor schendingen van internationale verplichtingen, als die staten het Internationaal Gerechtshof hebben erkend.

Wat Balkenende voor ogen had, is niet duidelijk. Het lijkt er echter op dat zich een ernstige vorm van 'tribunalitis' openbaart in het Nederlands buitenlands beleid.