Volgende week komt de Europese Commissie met haar oordeel over de economieën in de lidstaten en dus ook over de Nederlandse economie. Dit is het beruchte stuk waarin de Commissie zegt of wij de 3% halen. Misschien is de Commissie straks flexibel en mogen we over die 3% heen, maar in de Commissie is ook besproken of het 'lenteakkoord' de lasten niet teveel verzwaart en de coalitie zo juist echte hervormingen vermijdt.
De beoordeling van de Commissie is een economische en politieke hete aardappel. Het Kabinet Rutte is gestruikeld over de 3% norm. De PvdA wil meer flexibiliteit terwijl het lenteakkoord juist alles op alles heeft gezet om te voldoen aan zo hard bevochten regels van het Groei- en Stabiliteitspact waar de 3% in staat. Coen Teulings van het CPB waarschuwde al dat de begrotingsnorm Nederland niet kapot mag bezuinigen. De PVV duldt sowieso geen bemoeienis vanuit 'Brussel', en de SP keert zich bij voorbaat tegen de opgelegde bezuinigingen voor Nederland en andere Europese landen. De politieke beoordeling door de Commissie krijgt dus geen onverdeeld warm onthaal in de Kamer. Vorige jaren verdween dit rapport dan ook direct in de onderste bureaulades. Ook dit jaar zal de politieke neiging bestaan om veel aanbevelingen weg te moffelen.
Op aandringen van Nederland zijn de regels verscherpt en kan het Commissieoordeel niet meer genegeerd worden. De Commissie kan nu zelfs boetes opleggen als economische plannen niet worden bijgesteld. Dat ligt in Nederland al moeilijk, maar de Commissie zal ook (hele harde) oordelen moeten vellen over de Franse en Britse economieën. De diepte van de crisis onderstreept de noodzaak om in veel landen heilige huisjes als pensioenen en arbeids- en woningmarkten aan te pakken. De Commissie moet nu dus in alle 27 lidstaten haar nek uitsteken en dapper kritiek geven op het nationale economische beleid.
De Commissie lijkt echter totaal ongeschikt voor deze taak. Om te beginnen is het draagvlak voor dit soort ingrijpende bemoeienis uit Brussel ver te zoeken. Ook heeft de Commissie boter op het hoofd. Terwijl EU-ambtenaren de lidstaten forse bezuinigingen opdringen, vechten ze zelf voor loonsverhoging en een hoger EU-budget. De Commissie leidt tevens aan een ernstig imagoprobleem: slechts 36% van de Europeanen zegt de Commissie te vertrouwen. Een slechtere uitgangspositie om landen draconische hervormingen voor te schrijven is moeilijk denkbaar.
In het verleden heeft de Commissie nooit kunnen of durven doorpakken en lidstaten aan de economische schandpaal genageld. Het gevolg is dat de Europese economie grotendeels bestaat uit een niet-concurrerende landen. Frankrijk, Spanje, Italië - allemaal cruciaal voor de Nederlandse export - staan op de plaatsen 18 (en dalend), 36 en 43 van de Global Competitiveness Index. Een sterke Europese economie en een houdbare euro hebben veel meer concurrentiekracht nodig. Eerdere rapporten bleken dus volledig tandeloos.
Daarnaast is Commissiepresident Barroso zwak en wordt betwijfeld of hij bijvoorbeeld Frankrijk durft aan te pakken. We weten ook dat Barroso met zijn zuidelijke inslag een voorstander is van grote investeringsplannen hoewel het geld in de lidstaten ontbreekt. In principe is Olli Rehn de 'onafhankelijke' Commissaris die over de bindende economische aanbevelingen gaat, maar in de Commissie zelf bestaat nog onduidelijkheid over een mogelijke politieke bijkleuring door Barroso.
Toch kunnen we het Commissieoordeel vertrouwen. Er zijn, vooral ook op aandringen van Nederland, veel strakkere begrotingsregels gekomen, inclusief aangescherpte methodes om economieën te beoordelen (zoals het '6 pack'). De aanbevelingen zijn nu zelfs door grote lidstaten moeilijk tegen te houden. Daarbij is de Commissie zich er terdege van bewust dat een halfzachte houding het geloof in de vernieuwde economische coördinatie voor eens en altijd zal schaden. Dit keer moet de Commissie hard zijn voor elk land.
Daarnaast heeft de Commissie zwaar geïnvesteerd in de kennis die nodig is om alle 27 lidstaten serieus te boordelen. Zij is inmiddels een soort Europees Centraal Planbureau van formaat. Mede door de samenwerking met de Europese Centrale Bank, de OESO en nationale CPBs zullen haar beoordelingen op deze pan-Europese schaal moeilijk te overtreffen zijn.
Het is ook in het Nederlandse belang om nu met de Commissie mee te werken. Wij hebben geen andere mogelijkheid om Frankrijk, Italië en andere economieën met economische problemen en onhoudbare pensioensystemen te dwingen om nu eindelijk eens bij te dragen aan een hoogwaardige Europese economie. De euro is onhoudbaar zonder deze vorm van economische politieke coördinatie. De Commissieaanbevelingen voor Nederland en andere lidstaten zullen controversieel zijn. Wat ze ook zijn, we moeten ze blindelings opvolgen en Nederland moet ook het lef hebben andere lidstaten er aan te houden.
