Nederland moet zich aan de begrotingsnormen van de EU houden, zo bepleiten Adriaan Schout (Instituut Clingendael) en Arjan Lejour (CPB). Dat houdt in dat het begrotingstekort terug moet van 4,6% naar 3%, maar ook dat het structurele tekort moet dalen van 2,5% naar 0,5%. Daarom moet Nederland 12 miljard bezuinigen. Als we ons niet aan deze nomen houden riskeert Nederland een boete van de Europese Commissie.
Nederland - en eigenlijk de hele rest van de EU - staat voor een dilemma: moeten we nu wel of niet vasthouden aan de 3% norm? Deze norm is afgesproken door de lidstaten en in die zin kun je zeggen dat wij die norm zelf aan de EU hebben opgelegd. Eigenlijk gaat de vraag nog veel verder want het doel is dat alle EU landen gebalanceerd budgetten hebben. De regeringsleiders hebben in het euro-plus pact afgesproken dat het structurele tekort niet meer dan 0,5% van het BBP mag bedragen. Structureel wil zeggen: het overheidstekort dat zou ontstaan als de economie zijn potentieel vervult, dus gecorrigeerd voor conjunctuurschommelingen. In tijden van een recessie is het feitelijk tekort (4,6%) altijd hoger dan het structurele tekort (2,5% in 2013) volgens de voorspellingen van de Europese Commissie.
Dat betekent dat we niet alleen van 4,6% terug moeten naar 3%, maar ook dat het structurele tekort moet dalen van 2,5% naar 0,5%. Het tekort van 4,6% (mei 2012) bedraagt ongeveer 28 miljard euro. Bezuinigen tot de 3% norm (een tekort van ongeveer 18 miljard bij het huidige bbp) levert 10 miljard bezuinigen maar het gehele bezuinigingstraject betreft dus een hogere ambitie.
Voor de Europese doelstellingen wordt echter uitgegaan van het structurele tekort. Dat bedraagt dus 2,5% en moet terug in 2015 naar 0,5%. Dit levert de bezuinigingsnorm waar het om draait: 12 miljard. De begrotingsnorm blijft bij de 3% - daar mogen we niet over heen en dus wordt er 10 miljard teveel uitgegeven. Het doel is echter om het structurele tekort terug te brengen en dus moet er 12 miljard bezuinigd worden. We weten dat het Lenteakkoord ook niet structurele maatregelen bevat (zoals de tijdelijke BTW-verhoging) om aan de 3% in 2013 te voldoen. In dat geval is de extra opgave groter om.
Volgens de excessieve begrotingsprocedure mag een land het begrotingstekort in principe afbouwen in 3 jaar. Nederland zit al sinds 2009 in de zogenaamde ‘excessieve begrotingsprocedure’ en zou dus de begroting in ieder geval in 2013 teruggebracht moeten hebben tot 3%. Haalt een land dat niet dan kunnen directere aanwijzingen volgen van de Europese Commissie of eventueel zelfs een boete (maar dat is nog nooit gebeurd). Omdat de opdracht van de excessieve begrotingsprocedure niet gehaald is, zou een strengere toepassing van de regels in het verschiet liggen. De economische crisis kan echter gelden als reden om een uitzondering te bepleiten – hoewel Rutte aangaf dat uitzonderingen meer gelden voor natuurrampen omdat hij zo meer discipline aan begrotingszondaars wilde opleggen.
Met de ingevulde bezuinigingsmaatregelen tendeert Nederland naar een staatschuld van zo’n 70% in 2013 ook als bovenstaande bezuinigingsopgave wordt doorgevoerd in 2012 en 2013. De afgesproken regel in het euro-plus pact stelt een maximum van 60%. Als 10% van de staatsschuld af moet, levert dat een extra bezuinigingsopdracht van 60 miljard van het huidige bbp. In principe mag een land de schuld in 20 jaar afbouwen. Dat is geen onmogelijke opgave. Als het structureel tekort jaarlijks niet meer dan 0,5% bedraagt en de economie structureel met 1,5% groeit is de staatschuld als percentage van het bbp in tien jaar tijd teruggebracht tot 60%. Daarnaast kan de schuld ook verlaagd worden door overheidsbezittingen te verkopen, zoals men op termijn met ABN-AMRO van plan is.
Echter, bezuinigingen roepen nieuwe kosten op omdat er uitverdieneffecten zijn. Ontslaan van bijvoorbeeld ambtenaren levert een verhoging van sociale lasten, een korting op psychologische bijstand kan leiden tot een groter beroep op de politie om orde te handhaven, en bezuinigingen levert vraaguitval. Uitverdieneffecten kunnen op de korte termijn 40% aan tegenvallers opleveren.
De bezuinigingsdoelen voor Nederland zijn dus:
- 10 miljard minimaal om tot 3% te komen (in 2013)
- minimaal 2 miljard tot maximaal 12 miljard om te komen tot een evenwichtige begroting (komende 3 jaar).
De totaal aan bezuinigingen komt daarmee op 12 tot 22 miljard de komende drie jaar. Plus 40% extra bezuinigingen per jaar dus.
