Netanyahu wil het vredesproces bevriezen. Obama kán het daar niet mee eens zijn

Veel mensen vinden dat Barack Obama niets nieuws had te melden over het Midden-Oosten. Na zijn veelgeroemde rede in Caïro, twee jaar geleden, bedoeld als grote verzoening met de moslimwereld, was zijn groots aangekondigde rede op 19 mei maar een slap praatje.

Ik vind van niet. De rede getuigt van een nogal dramatische ontwikkeling. Amerika verliest terrein in de regio, wil een oplossing voor het Israëlisch-Palestijnse conflict forceren nu het misschien nog kan, maar Israël is daar niet van gediend.

Dramatisch, omdat de VS in zekere zin misschien slachtoffer is van eigen succes. Twee successen dwongen president Obama vorige week tot een nieuwe speech over het Midden-Oosten. In de eerste plaats natuurlijk de langzame maar adembenemende aardverschuiving in de Arabische wereld. In de tweede plaats de uitschakeling van Osama bin Laden.

De Arabische lente, een wel heel optimistisch woord voor de doos van Pandora die zich tussen Tunis, Sana'a en Damascus heeft geopend, is nog lang niet voorbij maar begint de krachtsverhoudingen in het Midden-Oosten nu al te veranderen. Iedereen is natuurlijk blij en tevreden als de regio er democratisch en vredelievend van wordt, maar dat ligt nog erg ver weg. Dé brandhaard is en blijft het Israëlisch-Palestijns conflict en voorlopig maakt die veelbezongen lente een oplossing eerder onwaarschijnlijker dan kansrijker. Ga maar na. De spanning tussen Israël en Egypte is toegenomen. De revolutionaire geest beroert ook jonge Palestijnen. Ook zij gingen de straat op, bestormden grensposten en Israëli's schoten dodelijk terug.

De lente drijft de VS en Israël - ondanks het feit dat boosaardige dictaturen het loodje zullen leggen en de kans op 'normale' buren groeit - uit elkaar. Want uitgerekend de normaalheid dwingt Obama nu kleur te bekennen en de kant van de protestbeweging te kiezen: de democratie en de transparantie verdienen reële steun, méér dan het tot nu schuchtere voordeel van de twijfel. Israël denkt daar anders over. Premier Netanyahu wist in elk geval wat hij had aan Bashar al-Assad en Hosni Mubarak, the devils you know. Hij vindt dat het vredesproces moet worden bevroren totdat duidelijk is wat er uiteindelijk bij de Arabische buren uit de bus komt. Obama kán het daar niet mee eens zijn. Om nog enige greep op het Midden-Oosten te houden, begrijpt hij dat het tijd wordt nieuwe realiteiten onder ogen te zien en mee te bewegen. 'De status-quo is onhoudbaar en Israël moet de moed hebben nu aan duurzame vrede te werken. De droom van een Joodse en democratische staat kan geen werkelijkheid worden bij de permanente staat van bezetting.' En daarom zei hij vorige week precies wat Netanyahu in het verkeerde keelgat schoot, namelijk dat het tijd werd voor een Israëlisch-Palestijns vredesakkoord op basis van de grenzen van 1967 en de terugtrekking van Israëlische militairen uit bezet gebied. Netanyahu veegde het idee van tafel. Terwijl in Israël zelf de term Auschwitz-grenzen niet wordt geschuwd, zei Netanyahu het in Washington nauwelijks minder rauw door Obama 'slechts' te verwijten Israël met onverdedigbare grenzen te willen opzadelen. Onacceptabel, zei hij, en hij eiste dat Obama zijn idee onmiddellijk weer zou intrekken. Voor een ultimatum zwichten in zijn eigen Witte Huis, dat deed Obama natuurlijk niet en daarmee werd de kloof pijnlijker dan ooit.

De moord op Bin Laden is een enorm succes voor Obama, maar elk 'foordeel hep ook hier sijn nadeel'. Als het alleen maar om de uitschakeling van een uitgetelde boef en een medaille voor de Navy Seals zou gaan, zou de VS er niet zoveel mee opschieten. Nee, volgens het Witte Huis moet de onthoofding van Al-Qaida geframed worden tot een historisch moment: het nihilisme van de terreurbeweging kan nu worden afgelost door de belofte van de Arabische lente. Amerika mag dat historische moment niet missen en moet de nieuwe beweging omarmen. Als het nu geen initiatief ontplooit en nieuw uitzicht biedt op een oplossing van het eindeloze Israëlisch-Palestijns conflict, kan het wel inpakken en verliest het de regie. Fatah en Hamas hebben dat begrepen en ruiken de kans. In september willen ze de Palestijnse staat in de VN (laten) uitroepen. Dat voorstel zal de westerse wereld splijten. Nu de geschiedenis greep heeft op de VS, moet de VS mee om de greep op de geschiedenis niet te verliezen. De dood van Bin Laden en de Arabische lente dwingen Obama tot het uitroepen van een nieuw tijdperk, anders is tien jaar strijd tegen terreur en vóór democratie voor niets geweest. The right side of history is geen Amerikaanse keuze, maar een vlucht vooruit.