Om ons heen

Om ons heen gebeurt wel het een en ander.

In het Verenigd Koninkrijk houdt Tony Blair het voor gezien en vindt een verkiezingsloze wisseling van de macht plaats. Dat is heel Brits, een premier kan er verkiezingen uitschrijven als hij dat wil, of naar de Queen stappen om zijn opvolger aan her majesty te presenteren. Blair heeft zijn magie verloren. Zijn Derde Weg is dan wel de mist in gegaan, zijn trouw aan Bush heeft hem hoon opgeleverd, maar ik voorspel dat hij als een groot staatsman de geschiedenis zal ingaan en John Major en Margareth Thatcher als zielige voorgangers in de schaduw zal stellen.

In Frankrijk werd een nieuwe president gekozen en zal Chirac over een maand totaal vergeten zijn. Hij was het die in 2002 de presidentiele termijn van (eventueel twee keer) zeven jaar tot vijf jaar terugbracht en dat was misschien wel zijn grootste verdienste. Tegen de rellen in de banlieus richtte hij niets uit, de werkloosheid in zijn land groeide en de dorpen ontvolkten verder, en internationaal werd er niet meer naar hem geluisterd. In 2003 stelde hij -opposition pour l'opposition- een alliantie met Rusland voor, schoffeerde hij nieuwe EU-leden door hen toe te bitsen dat ze hun mond moesten houden als het om grote zaken als de verwijdering van Saddam Hoessein ging, en stelde hij samen met Luxemburg en België voor een Europees militair hoofdkwartier te bouwen tegenover dat van de Navo.

Ruim een jaar geleden verbijsterde hij de wereld met het dreigement een Franse atoombom te gooien op het land dat een terreuraanslag op zijn land zou plegen. Dat ging verder dan Bush na nine-eleven deed, en hij sprak namens Europa ('onze bondgenoten') hoewel die er verder niets vanaf bleken te weten. Frankrijk gaat verder met president Sarkozy, die Balkenende spoedig zal laten weten dat hij toch voor een kleine Europese grondwet is die hij desnoods zonder referendum zal accepteren.

Recht tegenover Nederland, in Schotland, zou vorige week zomaar de basis voor een nieuwe buurstaat gelegd kunnen zijn. Bij regionale verkiezingen won de Schotse Nationale Partij, die zo snel mogelijk onafhankelijkheid wil. Na driehonderd jaar hebben de Schotten genoeg van London, zelfs als de opvolger van Blair (Gordon Brown) een Schot is. Eén referendum en het eiland, dat al vier eigen voetbalcompetities kent, valt nog verder uit elkaar.

De Europese versnippering gaat ook elders door. Na de afsplitsing van Montenegro wordt in de Balkan het laatste, adembenemende bedrijf uit het ontbindingsdrama-Joegoslavië gespeeld. Voor ons zijn de republiekjes misschien filialen van De Jong-Intratours en Arke, maar in de wereldpolitiek is Kosovo een nieuwe spannende krachtmeting tussen Rusland, Europa en de VS.

Twee uur vliegen naar het noorden probeert een Nederlandse bondgenoot, Estland, zich de Russen van het lijf te houden. Gaan we de Esten steunen in hun ruzie met Poetin, of kiezen we voor het gas van Gazprom?

Maar hoe belangrijk die zaken ook zijn, ze zinken in het niet bij wat op de Nederlandse radio een 'vermakelijk politiek circus' wordt genoemd. In de Turkse presidentsverkiezingen komen alle dilemma's uit de internationale politiek bijeen.

Daar hebben we een moslimland waar de scheiding van kerk en staat is doorgevoerd (mooi) en dat bij Europa wil horen (mooi). Het is ook een land waar, ondanks een recent verleden van militaire ingrepen en aanhoudende mensenrechtenschendingen (niet mooi), een meerpartijendemocratie blijkt te werken (mooi). Volgens de spelregels van die democratie 'dreigt' de islamitische kandidaat Gül de volgende Turkse president te worden (moeten we mooi vinden, bovendien ligt hij goed bij de EU). Vervolgens dreigen de militairen die erg voor de seculiere staat zijn (mooi) in te grijpen als de moslim Gül president mocht worden (getverderrie). Het constitutionele hof in Turkije verklaart de procedure daarop illegaal (hmm, riekt meer naar een besluit dat de gemoederen moet kalmeren in plaats van naar een juridisch oordeel). Europa wil het liefst een democratisch, seculier, niet door militairen bedreigd Turkije als buur en eventueel EU-partner - onder de huidige omstandigheden de beste scharnier die het zich wensen kan tussen zichzelf en het Midden-Oosten. Wat daar gebeurt is van levensbelang voor Europa.