Onbemand en onbemind

In februari 2002 schreef de regering aan de Tweede Kamer een nota over het project 'Vervanging F-16'. De keus, zoals u allen weet, werd beperkt tot de categorie bemande gevechtsvliegtuigen. Onbemande vliegtuigjes: dat was naïeve dromerij. De nota meldde dat nieuwe verkenningsvliegtuigjes pas 'in de periode van 2015 tot 2030 beschikbaar komen'. Op het alternatief van bewapende onbemande vliegtuigjes (UCAV's: unmanned combat aerial vehicles) moesten we maar helemaal niet wachten. De regering schreef dat het 'niet voor 2030 te verwachten [was] dat de UCAV's worden ingezet voor specifieke gevechtstaken, zoals het aanvallen van bewegende gronddoelen'.

Defensie zat er 27 jaar en 9 maanden naast. Op 3 november 2002 tuurde een CIA-officier in kamp Lemonier, Djibouti, Afrika dus, naar zijn scherm en, bliep, ontdekte een rij jeeps in de gloeiende woestijn van Jemen. Een muisklik later ontplofte het konvooi van Qaed Senyan al-Harthi, een Al-Qaidacommandant die twee jaar eerder voor de kust van Aden een aanslag op het oorlogsschip Cole had gepleegd. Al-Harthi was geëlimineerd door een Hellfire-raket, die was gemonteerd op een onbemand Predatorvliegtuigje, dat uren achtereen als een spiedende roofvogel boven het brandende zand cirkelde.

Voor de aanschaf van de JSF zal het verder weinig uitmaken, zo gaat dat nu eenmaal. Ook in Uruzgan cirkelen nu overigens verkenningsvliegtuigjes die Nederlandse soldaten tegen bermbommen moeten beschermen - gelukkig dat ook die er (zes jaar) eerder zijn dan was voorspeld.

De drone, zoals het onbemande vliegtuigje wordt genoemd, is hot. Het ding zet oorlogvoeren een beetje op zijn kop. Dankzij de drone kun je volhouden dat je soldaten naar huis haalt terwijl je toch de oorlog opvoert. Je kunt hem levensgevaarlijke klussen laten uitvoeren en oorlog voor het thuisfront toch veiliger verklaren. Het meest spraakmakend is momenteel zijn inzet boven Pakistan. Daar houden taliban- en Al-Qaidastrijders zich schuil. Pakistan wil geen Amerikaanse commando's op zijn grondgebied, dus biedt de drone uitkomst. Oorlog is een videogame op afstand geworden. Sinds 2006 hebben Amerikaanse drones ongeveer vijftig onbemande aanvallen op doelen in Pakistan uitgevoerd, waarbij veertien Al-Qaidaleiders zouden zijn gedood. Maar ook zevenhonderd Pakistaanse burgers lieten het leven. Verreweg de meeste aanvallen en slachtoffers vielen in het laatste half jaar. Obama, door velen nu nog als messias van vrede en overleg beschouwd, heeft weinig keus. Zijn generaals (en zijn minister Gates voorop) zeggen dat de drone het achtentwintigste lid van de NAVO is (de rest weigert de nodige boots on the ground te leveren).

In zijn verkiezingscampagne heeft hij zich zelfs duidelijk uitgesproken voor militaire grondoperaties in Pakistan, maar nu hij inziet dat dat olie op het vuur zou zijn, rest hem weinig anders dan de drone ruim baan te geven. Hij moet wel zijn hart vasthouden dat het goed gaat, want inmiddels zaaien ook de onbemande aanvallen met hun vele burgerslachtoffers haat en afschuw. Misschien doen ze meer kwaad dan goed, en sommige militairen vragen zich af of Pakistan niet aan een drone-pauze toe is. De effecten van het wapen, dat zijn eigen gang gaat, gaan de planners te snel.

Maar dat zal de opmars van de drone niet stuiten. De veelgeprezen surge die Irak sinds 2007 weer een beetje veiliger heeft gemaakt, is minstens zozeer het succes van de drone als van de extra soldaten die Bush erheen stuurde. Ruim 5300 drones vliegen er nu boven Irak, houden het vierentwintig uur per dag in de gaten, sturen televisiebeelden naar grondstations, en vuren raketten af op verdachte doelen. Nu nog met de muisklik ertussen, straks ook automatisch omdat ze voorgeprogrammeerd worden op vijandprofielen. In Irak verdubbelde het gebruik van UCAV's sinds 2007 jaarlijks. Ook in Afghanistan maken de Predators, Hunters, Ravens en Reapers nu duizenden vlieguren per maand. Tientallen piloten zijn uit de cockpit van hun bemande vliegtuigen gehaald, niet om hun baan te verliezen, maar om voortaan omgeschoold als beeldschermpiloot te fungeren, als aanstuurder van een Predator of Global Hawk. Steeds vaker vervullen ze hun functie niet op bases in Irak of Afghanistan, maar op Nellis AFB in Nevada en vechten ze van daaruit twee oorlogen tegelijk. Het jaar 2009 is het eerste in de geschiedenis dat het Pentagon meer onbemande dan bemande vliegtuigen in bestelling heeft.

Een voordeel van een drone is dat hij onvermoeibaar is. Een bemand vliegtuig als de F-16 of de JSF kan op een missie gemiddeld vijf uur in de lucht blijven, het record van de drone staat op 33 uur. Militaire voorlichters maken ons blij met de nieuwe aanpak in Afghanistan, de 3D-benadering: defense, diplomacy and development, hoe vaak moeten we niet horen hoe succesvol dat is. Maar in de stille opmars van de drone betekent 3D iets anders: het is het wapen voor de dull, dangerous en dirty missies.