Ondankbare Ieren

Vrijdag 13 juni was voor Europa niet de dag van de winst op Frankrijk, maar van het verlies van Ierland. Voetbal is leuk, maar het nee van Ierland gaat me meer aan het hart. Ik kan voor één keer slecht tegen mijn - en uw - verlies.

Niet dat het me veel kan schelen dat de Ieren eerst onbehoorlijk veel geld aan de EU hebben verdiend en, nu het subsidiefeest voorbij is, bedankt en doei roepen.

Niet dat het me veel kan schelen dat de Ierse nee-stemmers dachten dat de EU-monsters in Brussel abortus wilden legaliseren. En dat het Verdrag van Lissabon hun belastingen nog eens extra zou opschroeven. Allemaal propaganda, jammer dus, maar all in the game want dat zijn de risico's van het populistisch volksgericht. Ik ben niet tegen de Ieren die zich door angst lieten leiden. Ik ben wel tegen het referendum, ook door onze warhoofden aanbeden als het reductionistisch altaar van democratie. Het versimpelt ingewikkelde zaken tot de digitale ja/nee-keuze en is een aanfluiting voor de meerkeuzeproblematiek van de moderne samenleving.

Bijna pervers vind ik het dat 862.000 Ieren kunnen blokkeren dat een half miljard andere Europeanen doorgaan met het Verdrag van Lissabon. U mag van dat verdrag vinden wat u wilt, ik vind ook dat Ieren het mogen verwerpen en zich weer terugtrekken in de pub en de schaapskooi, maar ik vind het raar dat we ooit hebben afgesproken dat zesentwintig (of voor mijn part achttien) lidstaten niet verder zouden mogen gaan als die ene dat niet wil.

Niettemin vind ik de inhoud belangrijker dan de procedure. Het kleine neutrale Ierland heeft nu als het perronchefje van station Leiden De Vink besloten de TGV naar Parijs stil te leggen. Sinds kort is de EU 's werelds grootste economie. We schrijven de prijs van een vat olie voorgoed in drie cijfers en de oude wereld zal hard met Rusland en de OPEC moeten onderhandelen over zijn energieveiligheid. Over vijftien jaar zal Amerika samen met de BRIC (Brazilië, Rusland, India en China) de dienst uitmaken in de wereld, terwijl een zwak Europa zich misschien alleen nog druk maakt om het Eurovisie Songfestival en de EK-voetbalrechten slijt aan de rest van de wereld. Want daar blijven we goed in.

De Ieren, die zelf dankzij de EU van armoede en ellende zijn verlost, zullen misschien wel niet bedacht hebben dat het Verdrag van Lissabon armoedebestrijding tot hoofddoel van het Europese ontwikkelingsbeleid zou promoveren. En dat humanitaire hulp - denk aan Birma of de tsunami - voortaan met meerderheid van stemmen had kunnen worden verleend. Gaat even niet door.

Het Verdrag van Lissabon zou de nieuwe figuur van de Hoge Vertegenwoordiger voor Buitenlandse Zaken en Veiligheidsbeleid hebben gebracht. Een soort Europese minister van Buitenlandse Zaken, met een eigen buitenlandse dienst, een term die sommige landen net iets te ver ging, maar daar wel op neerkomt. Als deze figuur het goed zou aanpakken, zou hij van de EU een gerespecteerde en slagvaardige speler in de wereld kunnen maken. In elk geval iets meer de evenknie van Condoleezza Rice of Sergei Lavrov - en misschien ook wel serieus genomen in Jeruzalem en Teheran. Gaat even niet door.

Als de Ieren ooit zouden worden aangevallen door een boze macht, zouden ze een beroep hebben kunnen doen op het nieuwe artikel 42(7) dat hun dan 'hulp en bijstand met alle middelen die ter beschikking staan' door de EU-lidstaten beloofde. Zo'n solidariteitsclausule gold ook voor toekomstige natuurrampen, je weet het maar nooit met zo'n eiland in de rijzende Atlantische Oceaan. Gaat even niet door.

Ach, dat zal wel meevallen, maar toch jammer dat die bijstandsverplichting nu ook niet voor de andere zesentwintig leden geldt. En hoe moeten die nu verder? Een derde versie van de grondwet die geen grondwet mag heten, schijnt onmogelijk te zijn, de bodem is bereikt. Nederland moet nederig zijn, we hebben zelf in 2005 immers ook al een keer aan de noodrem getrokken. De Fransen zijn van een andere categorie en eisten een dag na het Ierse 'nee' meteen een herstemming. Dat is een tikkeltje grof en dreigend, maar maakt wel duidelijk dat de grote landen geen zin hebben zich door het kleine piepje uit Dublin (een procent van de EU-bevolking, een van de zevenentwintig landen) op dood spoor te laten zetten.

Dat veel andere EU-landen, zelfs Nederland, reageerden in de trant van 'het verdrag is niet dood' en 'het ratificatieproces gaat door' geeft ook aan dat de Ieren in de hoek zullen worden gedreven. Wat mij betreft terecht: wie dit Ierse hefboompje wil gebruiken om de EU buiten de eenentwintigste eeuw te houden heeft het gevoel voor proporties verloren. Wie het Ierse veto een overwinning voor de democratie noemt, is buiten zinnen - het Ierse nee mag en moet worden gerespecteerd, maar er moet een weg worden gevonden om de overgrote rest door te laten gaan als die dat wil.