Oorlog en regen

Al Gore heeft de Nobelprijs voor de vrede gekregen, het klimaat gaat hem tegenwoordig aan zijn hart. Belangrijk, maar die Nobelprijs betekent niet dat het milieu nu gewonnen heeft van de generaals. De wens is eerder de vader van de gedachte. Het Nobelcomité wordt de laatste tijd toch al verweten dat de onderscheiding steeds meer een aanmoedigingsprijs wordt, geen waardering voor bewezen diensten.

Helemaal onontgonnen is de relatie tussen klimaat en veiligheid overigens niet. De rollen wisselen steeds, en we zitten nu in het derde bedrijf. Eerst hadden klimaat en veiligheid niets met elkaar te maken. Toen dachten we dat we het klimaat konden gebruiken om er onze veiligheid mee te vergroten. En nu vindt het Nobelcomité dus dat we zo dom zijn geweest dat wij niet alleen het klimaat bedreigen, maar dat het klimaat onszelf bedreigt.

Nog niet heel lang geleden werden oorlog en regen als een plaag van God gezien. Je had er last van, soms van allebei tegelijk, je kon er weinig aan doen. Maar een halve eeuw geleden begonnen mensen te denken dat ze oorlog en regen wel een beetje naar hun hand konden zetten.

Wat heet, er begonnen militaire studies te verschijnen waarin het weer gezien werd als een prachtig wapen in de koude oorlog. Eerst in het klein. De VS staken miljoenen in 'Operatie Popeye', het chemisch opwekken van regenwolken die de Ho Chi Min-route, waarover de communistische Vietcong naar het zuiden van Vietnam sloop, in een onbegaanbare modderpoel moesten veranderen. Sciencefictionachtige geruchten deden de ronde over geheime onderzoeksprogramma's naar het opwekken van aardbevingen, het ontketenen van tsunami's en het manipuleren van orkanen. De tien plagen leken niet langer door God alleen veroorzaakt te worden, de Amerikaanse en Sovjet-generaals zouden het kunstje al snel ook machtig zijn.

Dat ging sommigen te ver, en daar hoefde je niet eens godvrezend voor te zijn. In het begin van de jaren zeventig heerste tussen de ideologische vijanden van de koude oorlog soms een prettig soort pragmatisme: als we elkaar al duizend keer met kernwapens kunnen uitroeien, waarom zouden we het dan ook nog met aardbevingen of kunstmatig onweer moeten kunnen? Dat was de basis voor een akkoord. En zo werd in 1978 het ENMOD-verdrag gesloten. Dat verbiedt aan alle deelnemende partijen 'de welbewuste manipulatie van natuurlijke pro­cessen' met een vijan­dig of militair oogmerk.

Geen gesleutel aan de natuur, de aarde, zelfs niet aan de ruimte, het is verboden. Helemaal verboden? Nee, er waren maasjes in de wet. Als het gesleutel aan het milieu voor vreedzame doeleinden is, dan mag het wel. De critici van het Nobelcomité zouden zich zelfs op die uitzondering kunnen beroepen. We verpesten het milieu toch met vreedzame bedoelingen? Van ENMOD mag je de hele noordpool laten smelten, zolang het maar niets met oorlog te maken heeft. Bezitters van SUV's willen toch ook geen oorlog? En dan nog, zelfs als ze wel militaire bedoelingen hadden, zegt ENMOD dat je wel aan het milieu mag sleutelen zolang de gevolgen maar niet 'wijdverbreid, langdurig en ernstig' zijn.

Dat bood genoeg ruimte om er een beetje misbruik van te maken. Volgens sommigen gebeurt dat ook heimelijk. Tien jaar geleden dook het project HAARP op. Officieel heette het: Highfrequency Active Auroral Research Programme. Het zou om een onderdeel van president Reagans Star Wars gaan, waarbij vanuit Alaska krachtige radiogolven op de ionosfeer afgevuurd worden, die als een 'energiebombardement' op de aarde zouden terugslaan. Leuk om Russische raketten mee te verslaan, maar volgens verontruste wetenschappers ook met heel schadelijke klimaateffecten.

Als dat waar is, zou zelfs dat nog geen schending van ENMOD betekenen. Want ENMOD verbiedt niet het ontwikkelen of testen van klimaatwapens, ja zelfs het dreigen ermee mag. Zó zwak is het - inmiddels met een laag stof bedekte - verdrag dat president Carter destijds door de milieubeweging onder druk werd gezet het niet eens te tekenen. Carter zegde toen Amerikaanse concessies toe bij de eerstvolgende herziening, maar die maakte hij niet mee als president. De VS leken die toezegging, bij de herzieningsconferentie in 1992, geheel vergeten.

Vier jaar later, tijdens Clinton/Gore, verscheen er zelfs een toekomststudie van de US Air Force, Eigenaar zijn van het weer in 2025, waarin de oorlogsmogelijkheden van het weer breed werden uitgemeten. Over het weer en de oorlog raken we voorlopig nog niet uitgepraat.